Küresel sağlık eşitsizliklerinin sosyoekonomik belirleyicileri: Çok değişkenli analiz
Socioeconomic determinants of global health inequalities: A multivariate analysis
- Tez No: 1024667
- Danışmanlar: PROF. DR. FERRUH NİYAZİ AYOĞLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmanın amacı, ülkelerin sosyoekonomik göstergeleri ve sağlık sistemleri ile seçilmiş sağlık göstergeleri arasındaki ilişkinin kapsamlı bir biçimde ortaya konulmasıdır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, 195 ülkeye ait güncel veriler kullanılarak gerçekleştirilen kesitsel bir araştırmadır; analizlerde 14 sağlık göstergesi ve 10 sosyoekonomik gösterge kullanılmıştır. Ülkeler sağlık sistemi tipleri ve gelir gruplarına göre sınıflandırılmış, değişkenler arasındaki ilişkiler ve çok değişkenli yapı uygun analiz yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Bulgular ve Tartışma: Bu çalışmada ülkelerin sosyoekonomik göstergelerin sağlık göstergeleriyle ilişkisi ve sağlık göstergelerine dayalı çok değişkenli yapısı, sağlık sistemi tipleri ve kişi başına düşen gelir düzeylerine göre karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bulgular, ülkeler arasında sağlık göstergeleri açısından belirgin farklılıklar bulunduğunu göstermiştir. Aynı zamanda sosyoekonomik göstergeler ile sağlık göstergeleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Sağlık sistemine göre yapılan analizlerde sigorta ağırlıklı ve devlet ağırlıklı sistemlerin daha olumlu sağlık göstergelerine sahip olduğu, diğer sağlık sistemlerinin ise daha dezavantajlı bir profil sergilediği saptanmıştır. En olumlu değerlerin sigorta ağırlıklı sistemlerde, ardından devlet ağırlıklı sistemlerde ve son olarak diğer sağlık sistemlerinde gözlendiği belirlenmiştir. Sigorta ve devlet ağırlıklı sistemlerin diğer sistemlere göre daha avantajlı sağlık göstergelerine sahip olduğu ve bu bulguların literatürle uyumlu olduğu görülmektedir. Bu durum, sağlık hizmetlerinin ön ödemeli ve kurumsallaşmış finansman yapıları sayesinde hizmetlere erişimin daha düzenli ve sürdürülebilir sağlanabilmesi ile açıklanabilir. Kişi başına düşen GSMH düzeyine göre yapılan analizlerde, ülkeler arasında sağlık göstergeleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Bulgular kişi başına düşen GSMH arttıkça sağlık göstergelerinin daha avantajlı, azaldıkça ise daha dezavantajlı bir görünüm sergilediğini göstermiştir. Bu durum, ekonomik gelişmişlik düzeyinin sağlık göstergeleri üzerinde önemli bir belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Elde edilen bulguların literatürle uyumlu olduğu, yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerde sağlık hizmetlerine erişim, bağışıklama, nitelikli sağlık hizmeti kullanımı ve yaşam koşullarının daha iyi olmasıyla sağlık göstergelerinin iyileştiği; düşük gelirli ülkelerde ise bu göstergelerin daha olumsuz seyrettiği bildirilmiştir. Bu sonuçlar, sağlık göstergelerindeki farklılıkların küresel ölçekte süregelen sosyoekonomik eşitsizliklerle ilişkili olduğunu ve daha adil sağlık politikalarına duyulan ihtiyacı ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study is to comprehensively investigate the relationship between countries' socioeconomic indicators, health systems, and selected health indicators. Materials and Methods: This study is a cross-sectional study conducted using current data from 195 countries; 14 health indicators and 10 socioeconomic indicators were included in the analyses. Countries were classified according to health system types and income groups, and the relationships between variables and multivariate structures were evaluated using appropriate statistical analysis methods. Results and Discussion: In this study, the relationship between countries' socioeconomic indicators and health indicators, as well as the multivariate structure based on health indicators, were comparatively examined according to health system types and income levels per capita. The findings demonstrated significant differences in health indicators among countries. In addition, statistically significant relationships were identified between socioeconomic indicators and health indicators. Analyses based on health system types revealed that insurance-dominant and state-dominant systems had more favorable health indicators, whereas other health systems exhibited a more disadvantaged profile. The most favorable values were observed in insurance-dominant systems, followed by state-dominant systems and, lastly, other health systems. Insurance dominant and state-dominant systems appeared to have more advantageous health indicators compared to other systems, and these findings were consistent with the literature. This situation may be explained by the fact that access to health services can be provided in a more regular and sustainable manner through prepayment mechanisms and institutionalized financing structures of healthcare services. Analyses conducted according to gross national income (GNI) per capita levels revealed statistically significant differences in health indicators among countries. The findings demonstrated that health indicators tended to become more favorable as GNI per capita increased, whereas they exhibited a more disadvantaged pattern as GNI per capita decreased. This finding indicates that the level of economic development is an important determinant of health indicators. The results obtained were consistent with the literature, which reports that health indicators improve in high-income countries due to better access to healthcare services, immunization, utilization of qualified healthcare services, and living conditions, whereas these indicators tend to be less favorable in low-income countries. These findings suggest that disparities in health indicators are associated with persistent global socioeconomic inequalities and highlight the need for more equitable health policies.
Benzer Tezler
- Sağlık eşitsizliklerinin belirleyicileri: OECD ülkeleri üzerine ekonometrik bir analiz
Determinants of health inequalities: An econometric analysis on OECD countries
EMİR HASAN ÖLMEZ
Doktora
Türkçe
2026
Sağlık Yönetimiİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR ASLAN
- Sağlık iletişimi perspektifinden Türkiye'deki 65 yaş ve üstü bireyleri anlamak: Sağlık ve yaşlanmaya ilişkin algı, tutum ve davranışlar üzerine bir araştırma
Understanding people aged 65 and over in Türkiye from a health communication perspective: A Study on perceptions, attitudes, and behaviors regarding health and aging
YAŞAR ŞEKERCİ
Doktora
Türkçe
2024
Halkla İlişkilerGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GAYE ASLI SANCAR DEMREN
- Assessment of urbanization history of Addis Ababa city, Ethiopia
Addıs Ababa cıty, Ethıopıa'nın kentleşme tarihinin değerlendirilmesi
ABDURAHMAN HUSSEN YIMER
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMersin ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ CENAP YOLOĞLU
- Kentsel alanlardaki fiziksel ve sosyoekonomik belirleyicilerin çocuk sağlığına etkilerinin CBS ile araştırılması
Investigating the effects of physical and socio-economic determinants on children health through GIS
ASLI KAHRAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Jeodezi ve Fotogrametriİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Uygulamaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET ÖZGÜR DOĞRU
- Türkiye'de yaşlılık ve sağlığın sosyal belirleyicileri: Sağlık deneyimi ve iletişimin toplumsal bağlamının nitel analizi
Aging and social determinants of health in Türkiye : A qualitative analysis of the social context of health experience and communication
ÇAĞLAYAN SARIOĞLAN
Doktora
Türkçe
2026
Halkla İlişkilerAnkara ÜniversitesiHalkla İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ SEZGİN EMÜLER