Ortaokul öğrencilerine yönelik fen bilimleri bağlamında veri okuryazarlığı yeterlik algısı ölçeğinin geliştirilmesi ve bazı değişkenler açısından incelenmesi
Development of a data literacy self-efficacy perception scale for middle school students in the context of science education and examination of their self-efficacy perceptions in terms of various variables
- Tez No: 1025434
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ESRA BENLİ ÖZDEMİR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri bağlamında veri okuryazarlığı yeterlik algılarını ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve bu algıların çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde ilgili alanyazın incelenerek Likert tipi 60 maddeden oluşan bir madde havuzu hazırlanmıştır. Uzman görüşleri doğrultusunda yapılan değerlendirmeler sonucunda madde sayısı 54'e indirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Ankara ilinde öğrenim görmekte olan ortaokul öğrencileri oluşturmaktadır. Ölçek geliştirme sürecinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) için aynı veri seti kullanılmış ve analizler 670 öğrenciden elde edilen veriler üzerinden gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek amacıyla ise 256 öğrenciden elde edilen ayrı bir veri setinden yararlanılmıştır. Verilerin AFA'ya uygunluğunu belirlemek amacıyla gerçekleştirilen analizlerde Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .943 ve Bartlett Küresellik Testi sonucu χ² = 12117.08 (p < .001) olarak bulunmuştur. AFA sonucunda düşük faktör yüküne sahip ve birden fazla faktörde yüklenen maddeler aşamalı olarak çıkarılmış; ölçek üç faktörlü ve 20 maddelik bir yapıya indirgenmiştir. Elde edilen üç faktörlü yapı toplam varyansın %37,297'sini açıklamaktadır. Ölçeğin genel Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı .914 olarak hesaplanmıştır. Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları ise sırasıyla Veri Yorumlama ve Çıkarım boyutu için α = .83, Uygulama boyutu için α = .74 ve Etik boyutu için α = .67 olarak belirlenmiştir. Elde edilen yapının doğrulanması amacıyla gerçekleştirilen DFA sonucunda model uyum indekslerinin kabul edilebilir ve iyi düzeyde olduğu belirlenmiştir (χ²/sd = 2.11, CFI = .943, TLI = .933, IFI = .943, RMSEA = .041). DFA sonuçları, modelin veriye iyi düzeyde uyum sağladığını ve önerilen yapının doğrulandığını göstermektedir. Elde edilen tüm bulgular, geliştirilen Fen Bilimleri Veri Okuryazarlığı Yeterlik Algısı Ölçeği'nin üç faktörlü ve 20 maddelik yapısıyla ortaokul öğrencilerinin veri okuryazarlığı yeterlik algılarını ölçmede geçerli, güvenilir ve kullanılabilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma kapsamında bunun yanı sıra öğrencilerin veri okuryazarlığı yeterlik algılarının çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre, veri okuryazarlığı yeterlik algısının cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediği; buna karşın sınıf düzeyi, ebeveyn eğitim durumu, fen başarısı, fen dersine yönelik tutum ve okuma sıklığı gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterdiği belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument to assess middle school students' data literacy self-efficacy perceptions in the context of the science and to examine whether these perceptions differ according to various variables. The study was conducted using the survey model, one of the quantitative research methods. During the scale development process, a pool of 60 Likert-type items was created based on a review of the relevant literature. Following expert evaluations, the number of items was reduced to 54. The study group consists of middle school students studying in Ankara, Türkiye, during the 2024–2025 academic year. In the scale development process, the same dataset was used for both Exploratory Factor Analysis (EFA) and Confirmatory Factor Analysis (CFA), and the analyses were conducted on data obtained from 670 students. A separate dataset obtained from 256 students was used to examine whether the scale scores differed according to demographic variables. To determine the suitability of the data for EFA, the Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) value was found to be .943, and Bartlett's Test of Sphericity was significant (χ² = 12117.08, p < .001). According to the results of the EFA, items with low factor loadings or cross-loadings were gradually removed, and the scale was reduced to a three-factor structure consisting of 20 items. The three-factor structure explained 37.297% of the total variance. Based on the EFA results, the scale consists of three sub-dimensions: Cognitive, Application and Data Use, and Ethical and Critical Awareness. The overall Cronbach's alpha reliability coefficient of the scale was calculated as .914. The reliability coefficients for the sub-dimensions were found to be .83 for the Cognitive dimension, .74 for the Application dimension, and .67 for the Ethical dimension. To validate the obtained structure, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was conducted. The results indicated that the model fit indices were at acceptable and good levels (χ²/df = 2.11, CFI = .943, TLI = .933, IFI = .943, RMSEA = .041). These findings show that the model has a good fit to the data and confirms the proposed structure. Overall, the findings indicate that the developed Science Data Literacy Self-Efficacy Scale is a valid, reliable, and practical measurement tool consisting of three factors and 20 items for assessing middle school students' data literacy self-efficacy perceptions. Additionally, the study examined whether students' data literacy self-efficacy perceptions differed according to various demographic variables. The results revealed that there was no significant difference based on gender; however, significant differences were found in terms of grade level, parental education level, science achievement, attitudes toward the science course, and reading frequency.
Benzer Tezler
- Ortaokul öğrencilerinin matematik okuryazarlık düzeyleri ile geometri başarıları ve Van Hiele geometrik düşünme düzeyleri arasındaki ilişkinin uzay ve şekil boyutu bağlamında incelenmesi
Examination of the relationship between mathematical literacy levels of secondary school students and geometry achievement and Van Hiele geometric thinking levels in the context of space and shape dimension
CENGİZ SÜZEN
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMİHA KULA ÜNVER
- Ortaokul matematik öğretmenlerinin matematik okuryazarlık becerilerini desteklemeye yönelik eylemleri: Bir ölçek geliştirme çalışması
Middle school mathematics teachers' actions to support mathematical literacy skills: A scale development study
İREM BAŞAĞAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MatematikEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KÜRŞAT YENİLMEZ
- Matematiksel modelleme ve beceri temelli uygulamaların 6. sınıf öğrencilerinin matematik okuryazarlık düzeyi ve okuryazarlık öz yeterliğine etkisi
The effect of mathematical modeling and competency-based practices on 6th grade students' mathematical literacy level and literacy self-efficacy
SÜMEYYE MERVE ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MatematikYıldız Teknik ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEHRA TAŞPINAR ŞENER
- Farklı sınıf seviyelerindeki öğrencilerin fen bilimleri dersi müfredatı kapsamında enerji okuryazarlıkları
To investigation energy literacy of different grade levels' students in the context of science curriculum
MEHMET YILDIZ
Doktora
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimTrabzon Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÜREY
- Ortaokul öğrencilerinin iklim değişikliği bağlamında çok fonksiyonlu tarım okuryazarlığına yönelik bilişsel yapıları ve görüşleri
Secondary school students' cognitive structures and views on multifunctional agricultural literacy in the context of climate change
TUBA DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ NACİYE SOMUNCU DEMİR