Ottoman kalām in the eleventh/seventeenth century: Beyāżīzāde Aḥmed Efendi's defence of Hanafī-Māturīdī theology
11. / 17. yüzyıl Osmanlısında kelâm ilmi: Beyâzîzâde Ahmed Efendi'nin Hanefî-Mâturîdî kelâm savunusu
- Tez No: 927639
- Danışmanlar: DR. NAVID CHIZARI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İbn Haldun Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kelam Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu'nun 11. / 17. yüzyıl entelektüel dünyasında kelâm ilminin gerilediği iddiasına odaklanmaktadır. Ayrıca kelâm ilminin bu dönemde Osmanlı topraklarında kesintisiz bir şekilde devam ettiğini, Osmanlı kadısı olmasına rağmen derin bir kelâm eseri ortaya koyan Beyâzîzâde Ahmed Efendi ( 1068/1687) üzerinden göstermeyi amaçlar. Bu ilmin sürekliliği, Beyâzîzâde'nin, Ebû Hanîfe'nin (150/767) görüşlerini şerh ettiği İşârâtü'l-merâm min ibârâti'l-imâm eserindeki Hanefî-Mâtürîdî geleneğine olan savunusu üzerinden ortaya konulmaktadır. Hanefî-Mâtürîdî cumhuru ve Eş'ariyye cumhuru arasındaki ihtilaflardan biri olan teklîf; aklın konumu ve işlevi, marifetullah, hüsün-kubuh ve teklîf-i mâ lâ yutâk meseleleri üzerinden incelenmekte ve döneme yöneltilen iddialar, Beyâzîzâde'nin Hanefî-Mâtürîdî mezhep savunması ile çürütülmektedir. Onun 11. / 17. yüzyılda mezhep savunmasını Ebû Hanîfe üzerinden yapması, mezhep içinde“öze dönüş”fikrini benimsediğine işaret eder. Bu çalışma, gerileme iddiasının tarihî boytunu somut örneklerle inceleyerek problemi tespit etmekte ve bu iddiaya karşı Beyâzîzâde'nin mezhep savunusu bir antitez olarak sunmaktadır. Beyâzîzâde'nin mezhep savunusunu yaptığı İşârâtü'l-merâm eserinde yoğun bir şekilde hissedilen kelâmî alt yapı, dönemde iddia edilen gerilemeyi yalanlamaktadır. Zira Osmanlı medrese müfredatına bağlı yetişmiş bir kadının, kelâm ve aklî ilimlere ağırlık veren bir eser ortaya koyması, ancak bu ilimlerin dönem içinde tartışıldığını ve okutulduğunu dolayısıyla varlığını sürdürdüğünü ispatlar.
Özet (Çeviri)
This study focuses on the claim that the science of Islamic theology (kalām) experienced a decline in the intellectual world of the Ottoman Empire during the 11th/17th century. It aims to demonstrate that the discipline of kalām continued uninterruptedly within Ottoman territories during this period, taking as its case study the work of Beyāżīzāde Aḥmed Efendi (d. 1068/1687), an Ottoman judge (ḳażī) who authored a profound kalām treatise. The continuity of this discipline is established through Beyāżīzāde's defence of the Ḥanafī-Māturīdī tradition in his work Ishārāt al-marām min ʿibārāt al-imām, which serves as a commentary on the views of Abū Ḥanīfa (d. 150/767). This study examines key theological disputes between the Ḥanafī-Māturīdī majority (jumhūr) and the Ashʿarī scholars, focusing on issues such as taklīf, the role and function of reason (ʿaql), the knowledge of God (maʿrifat Allāh), good (ḥusn) and evil (qubḥ), and prescribing the unbearable (taklīf mā lā yuṭāq). The thesis shows how Beyāżīzāde's defence of the Ḥanafī-Māturīdī madhhab serves to refute the decline narrative commonly attributed to this era. His defence of the theological school through Abū Ḥanīfa's perspectives during the 11th/17th century suggests that he adopted the idea of a“reclaim to the origins”within the tradition. By analysing the historical dimensions of the decline narrative with concrete examples, this study identifies the underlying problem and presents Beyāżīzāde's defence of the Ḥanafī-Māturīdī madhhab as a counterargument. The production of Ishārāt al-marām by a scholar trained in the Ottoman madrasa curriculum, which later served as a ḳażī, underscores the continued engagement with kalām and rational sciences during this 11th/17th century, thereby proving their sustained presence.
Benzer Tezler
- Osmanlı devleti'nde göçebeliğin sosyopolitik örgütlenmesi
Sociopolitical organisation of nomadism in the Ottoman State
AYŞE EYLEM ERKIPÇAK AKSEKİ
- Macar Türkolojisinin Türklük fikrine katkısı (1870-1945)
The contribution of the Hungarian Turkology to the Turkish suggestion (1870-1945)
ALEV DURAN
- Langa Yenikapı dolgu alanı ve Yalı Mahallesi (1750-1900)
The Langa Yenikapı land reclamation area and the formation of Yalı Neighborhood (1750-1900)
AYHAN HAN
Doktora
Türkçe
2023
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYGÜL AĞIR
- Ege bölgesi Rum Ortodoks kiliseleri
Rum Orthodox churches in the Aegean Region
ARMAN ÖZGÜR EROL
Yüksek Lisans
Türkçe
2003
Sanat TarihiEge ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEYNEP MERCANGÖZ
- Son dönem Osmanlı kelamında nübüvvet tartışmaları (19. yüzyıl sonu 20. yüzyıl başı)
The nubuwwah discussions in late period of Ottoman kalam (Late 19. century - early 20. century)
MUHLİS KÖRPE
Doktora
Türkçe
2026
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET EMİN GÜNEL