Üniversite öğrencilerinde dikkat eksikliği ve hiperaktivite belirtileri ile depresyon ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların aracı rolünün incelenmesi
The investigation of the mediating role of early maladaptive schemas in the relationship between attention deficit and hyperactivity symptoms and depression and anxiety levels among university students
- Tez No: 949997
- Danışmanlar: PROF. DR. SAİT ULUÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) bireylerin erken yaşlardan itibaren akademik, iş ve kişilerarası ilişkiler başta olmak üzere farklı yaşam alanlarında pek çok işlev bozukluğu ve başarısızlık deneyimlemesine zemin oluşturan nörogelişimsel bir bozukluktur. Buna bağlı olarak DEHB belirtileri gösteren bireyler olumsuz kendilik algıları geliştirerek duygudurum ve kaygı bozukluklarına daha yatkın hale gelebilmektedirler. Bu durum dikkate alındığında, DEHB belirtileri ile depresyon ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiyi etkileyen süreçlerin anlaşılması DEHB'ye yönelik müdahale programlarının etkinliğine katkı sağlayacaktır. Bu araştırmada ise üniversite öğrencilerinde DEHB belirtileri ile depresyon ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkide erken dönem uyumsuz şemaların aracı rollerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma örneklemi için, çeşitli üniversite ve bölümlerde lisans düzeyinde öğrenim gören 18-25 yaş aralığındaki 575 öğrenciye ulaşılmıştır. Araştırma verileri, Demografik Bilgi Formu, Erişkin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS), Young Şema Ölçeği-Türkçe Kısa Form-3 (YŞÖ-KF3) ve Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği-21 (DASÖ-21) kullanılarak toplanmıştır. Araştırma hipotezlerinin testi için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi, Çoklu Regresyon Analizleri ve Hayes'in Process eklentisi kullanılarak Model 4 Paralel Çoklu Aracı Değişken Analizleri yürütülmüştür. Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi sonuçlarına göre araştırma değişkenlerinin birbirleriyle anlamlı pozitif ilişkiler gösterdiği bulunmuştur. Çoklu Regresyon Analizleri sonucunda depresyon belirtilerinin duygusal yoksunluk, başarısızlık, karamsarlık, sosyal izolasyon/güvensizlik ve kendini feda şemaları; kaygı belirtilerinin ise karamsarlık ve tehditler karşısında dayanıksızlık şemaları tarafından yordandığı görülmüştür. Aracılık analizleri sonuçlarına göre dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik belirtileri ile depresyon ve kaygı arasındaki ilişkilerde erken dönem uyumsuz şemaların aracı rolü anlamlı bulunmuştur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik belirtileri ile depresyon düzeyleri arasındaki ilişkide karamsarlık, sosyal izolasyon/güvensizlik ve başarısızlık; dikkat eksikliği ve hiperaktivite/dürtüsellik belirtileri ile kaygı düzeyleri arasındaki ilişkide ise karamsarlık ve tehditler karşısında dayanıksızlık şemalarının anlamlı olarak aracılık ettikleri görülmüştür. Araştırma bulguları alanyazın kapsamında tartışılmıştır. Son olarak, çalışmanın klinik doğurgularına, sınırlılıklarına ve gelecek çalışmalar için önerilere yer verilmiştir.
Özet (Çeviri)
Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that leads to individuals to experience various functional impairments and failures in multiple life domains, particularly in academic, occupational, and interpersonal relationships, beginning in early life. These difficulties may contribute to the development of negative self-perceptions and increase vulnerability to mood and anxiety disorders. Understanding the processes that influence the relationship between ADHD symptoms and depression and anxiety levels will contribute to the effectiveness of ADHD intervention programs. This study investigated the mediating roles of early maladaptive schemas (EMS) in the relationship between ADHD symptoms and depression and anxiety levels among university students. The sample consisted of 575 students aged 18-25 from various universities and departments. Data were collected using the Demographic Information Form, the Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS), the Young Schema Scale-Turkish Short Form-3 (YŞÖ-KF3), and the Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21). Pearson's Moment Correlation Analysis, Multiple Regression Analyses, and Hayes' Process add-on Model 4 Parallel Multiple Mediator Variable Analyses were conducted to test the research hypotheses. Results of the correlation analysis indicated that the research variables have significant positive relationships with each other. Regression analyses results showed that depression symptoms were predicted by the schemas of emotional deprivation, failure, pessimism, social isolation/insecurity, and self-sacrifice, while anxiety symptoms were predicted by the schemas of pessimism and vulnerability to threats. Mediation analysis revealed that EMS significantly mediated the relationships between ADHD symptoms and depression and anxiety. Pessimism, social isolation/insecurity, and failure were found to significantly mediate the relationship between ADHD symptoms and depression levels, while pessimism and vulnerability to threats were found to significantly mediate the relationship between ADHD symptoms and anxiety levels. The research findings were discussed within the scope of the existing literature. Finally, the clinical implications, limitations, and recommendations for future research were presented.
Benzer Tezler
- Üniversite öğrencilerinde premenstrual dönemdeki dikkatin premenstrual sendrom, duygudurum bozuklukları belirtileri ve menstrual siklusun özellikleri ile incelenmesi
Examination of university students' attention in premenstrual period by premenstrual syndrome, symptoms of mood disorders and features of menstrual cyclus
ESRA KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
PsikolojiBeykent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELİN BİRGÜL BARAN
- Tıp öğrencilerinde erişkin dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun yaygınlığı ve ilişkili etkenler
Attention deficit hyperactivity disorder in medical students and associated factors
ECE YALDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
PsikiyatriCumhuriyet ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NESİM KUĞU
- Üniversite öğrencilerinde yeme farkındalığının dikkat eksikliği, hiperaktivite, depresyon ve anksiyete belirtileri ile ilişkisinin incelenmesi
Investigation of the relationship of mindful eating with attention deficit, hyperactivity, depression and anxiety symptoms in university students
MELEK FATMA NUR TARAKÇIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Beslenme ve Diyetetikİbn Haldun ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. VAHDETTİN GÖRMEZ
- Üniversite öğrencilerinde uyumsuz hayal kurma paternlerinin nörogelişimsel bozukluklar ve davranışsal bağımlılıklarla ilişkisinin incelenmesi
The relationship between maladaptive daydreaming patterns and neurodevelopmental characteristics and behavioral addictions in university students
HALİL İBRAHİM EREN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikolojiMarmara ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NECATİ SERKUT BULUT
- Ankara ili Çankaya ilçesindeki üç lisenin öğrencilerinde ekran maruz kalımı, internet bağımlılığı, dijital oyun bağımlılığı ve ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi
Assessment of screen exposure, internet addiction, digital game addiction, and associated factors among students of three high schools in the Çankaya district of Ankara province
EVRİM ÖZGE DEMİRCİOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Halk SağlığıHacettepe ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFİYE HİLAL ÖZCEBE