Lisansüstü eğitimde disiplinler arasılık ve sürecin yönetimi: Bir çoklu yöntem çalışması
Interdisciplinarity and process management in graduate education: A multi-method study
- Tez No: 952060
- Danışmanlar: PROF. DR. YILMAZ TONBUL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Danışmanlık, Disiplinlerarası eğitim, Disiplinlerarası yaklaşım, Doktora, Eğitim yönetimi, Lisansüstü programlar, Lisansüstü tezler, Lisansüstü öğrenciler, Yüksek lisans, Yükseköğretim, Consulting, Interdisciplinary education, Interdisciplinary approach, Doctorate, Educational administration, Postgraduation programs, Postgraduation thesises, Postgraduation students, Graduate, Higher education
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ege Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Yönetimi, Teftişi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, lisansüstü eğitim programlarının yapısını, amacını ve bilgi üretim süreçlerinde nitelikli insan kaynağı yetiştirmedeki rolünü disiplinler arası bir çerçevede sorgulamakta; Türkiye'de artış gösteren lisansüstü program sayısının, içerik ve işlevsellik açısından bilimsel ve toplumsal ihtiyaçlara ne ölçüde karşılık verdiğini analiz etmektedir. Bu bağlamda, araştırma dört temel hedefe odaklanmaktadır: değişen bilimsel paradigmalar ışığında geliştirilebilecek disiplinler arası programların belirlenmesi; bu programlara uygun öğrenci profillerinin yönlendirilmesine yönelik etkili uygulamaların saptanması; öğrenci gelişimini destekleyen öğretimsel süreçlerin değerlendirilmesi; ve danışman-öğrenci etkileşimi bağlamında etkili akademik danışmanlık ölçütlerinin tanımlanması. Çoklu yöntem yaklaşımı ile yapılandırılan araştırmada, hem nitel hem de nicel veri toplama tekniklerinden yararlanılmış; literatür taraması, yükseköğretim istatistikleri, uluslararası program analizleri, odak grup görüşmeleri, yarı yapılandırılmış uzman mülakatları ve anket uygulamaları bütüncül bir şekilde kullanılmıştır. Veriler, tematik içerik analizi ile betimlenmiş ve uygun istatistiksel yöntemlerle desteklenerek derinlemesine çözümleme yapılmıştır.Elde edilen bulgular, disiplinler arası lisansüstü programların, özellikle karmaşık ve çok boyutlu toplumsal sorunlara yönelik çözüm üretme potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Ancak Türkiye bağlamında bu potansiyelin büyük ölçüde sınırlı bir biçimde işletildiği, programların genellikle sembolik düzeyde kaldığı ve içeriksel, pedagojik ve yönetsel bütünlüğün yeterince sağlanamadığı görülmüştür. Programların çoğu, geleneksel disiplin yapılarının çevresinde şekillenen eklemelerle oluşturulmakta; bu durum, kuramsal derinlikten yoksun, yöntemsel esneklikten uzak ve sınırlı entelektüel sentez kapasitesine sahip yapılar doğurmaktadır. Özellikle doktora düzeyinde transdisipliner kurguya sahip programlar yok denecek kadar azdır.Araştırma kapsamında, disiplinler arası programlara öğrenci çekme süreçlerinin yalnızca tanıtım stratejilerine indirgenemeyeceği; bunun ötesinde yapısal, kültürel ve ekonomik faktörlerle bütünleşik olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Sosyal ağlar, mezun etkileşimleri, saha temelli öğrenme fırsatları ve ekonomik teşvikler gibi çok katmanlı etkenlerin, öğrenci motivasyonu ve başvuru kararları üzerinde belirleyici olduğu tespit edilmiştir. Buna karşın, danışman seçme özgürlüğündeki sınırlılıklar, belirsiz kariyer projeksiyonları ve tanıtım eksiklikleri, başvuru eğilimlerini olumsuz yönde etkilemektedir.Çalışmada ayrıca, öğrenci gelişimini destekleyen öğretimsel pratiklerin niteliği sorgulanmış; proje temelli öğrenme, bilimsel yöntem eğitimleri ve danışmanlık destek sistemleri en yüksek katkı sağlayan unsurlar olarak öne çıkmıştır. Buna karşılık, kuram-uygulama bütünleşmesi, kavramsal çerçeve oluşturma süreçleri ve uluslararasılaşma gibi bileşenlerin uygulamada sınırlı düzeyde yer bulduğu; öğrenciler ile öğretim üyeleri arasında bu unsurların gerçekleşme algısında anlamlı farklılıkların bulunduğu saptanmıştır.Danışman-öğrenci etkileşimine ilişkin bulgular, etkili danışmanlık için akademik rehberliğin yanı sıra iletişim becerileri, empati, zaman yönetimi ve yönlendirici tutumun öne çıktığını göstermektedir. Disiplinler arası perspektife sahip danışmanlar, öğrenciler tarafından daha destekleyici ve motive edici olarak algılanmaktadır. Araştırmada kullanılan ölçek, bu ilişkisel yapıların bireysel değişkenlerden (cinsiyet, yaş, alan) bağımsız olarak benzerlik taşıdığını ortaya koymuştur.Tez çıktıları bağlamında, disiplinler arası programların en çok toplumsal farkındalık, iyileştirme ve uygulamaya dönük model geliştirme açısından katkı sağladığı; buna karşın kuramsal sentez ve ticarileşebilir bilgi üretimi gibi alanlarda katkı düzeyinin görece düşük olduğu belirlenmiştir. Programların işlevselliği genel olarak olumlu değerlendirilmekle birlikte, yapısal eksiklikler, sınırlı disiplinler arası iş birlikleri ve bürokratik süreçler, programların sürdürülebilirliğini tehdit eden başlıca unsurlar olarak öne çıkmaktadır.Sonuç olarak, Türkiye'de disiplinler arası lisansüstü eğitim, yalnızca akademik bilgi üretimine dayalı değil; aynı zamanda yenilikçilik, çözüm odaklılık ve toplumsal etki ekseninde yeniden kurgulanması gereken çok boyutlu bir alan olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, program tasarımlarının geçirgen ve modüler yapılara kavuşması; öğrenci yönlendirme mekanizmalarının esnek, erişilebilir ve motive edici stratejilerle güçlendirilmesi; danışmanlık süreçlerinin çoklu ve izlenebilir yapılarla desteklenmesi; disiplinler arası ve sektörel iş birliklerinin kurumsallaştırılması büyük önem taşımaktadır. Türkiye'nin yükseköğretim politikalarının bu yönde evrilmesi, sadece akademik sistemin kalitesini artırmakla kalmayacak; aynı zamanda bilgi üretiminin toplumsal dönüşümle bütünleşmesini mümkün kılacaktır.
Özet (Çeviri)
This dissertation critically explores the structure, purpose, and role of graduate education programs in cultivating qualified human capital through an interdisciplinary perspective. Despite the numerical expansion of postgraduate programs in Turkey, their capacity to address contemporary scientific paradigms and complex societal needs remains an area of significant concern. Accordingly, this study aims to (a) identify future-oriented interdisciplinary graduate programs, (b) determine effective practices for guiding appropriate candidates into such programs, (c) examine instructional processes that support student development, and (d) define interactional patterns and effective academic advising criteria within interdisciplinary postgraduate education. Using a mixed-methods research design, the study integrates both qualitative and quantitative data collection techniques. These include document analysis, national statistics, international program comparisons, focus group interviews, semi-structured expert interviews, and survey administration. The data were analyzed using thematic content analysis, supported by appropriate statistical methods to ensure analytical depth. Findings indicate that interdisciplinary graduate programs hold significant potential for addressing multifaceted scientific and societal challenges by promoting epistemic diversity, methodological flexibility, and critical engagement. However, this potential remains largely underutilized in the Turkish context due to insufficient institutionalization, fragmented curricular structures, and a lack of pedagogical integration. Most programs are structured around traditional disciplinary cores, resulting in surface-level interdisciplinarity and limited transdisciplinary depth—particularly at the doctoral level. Moreover, the study reveals that student recruitment into these programs must move beyond mere promotional strategies. Effective outreach requires a holistic approach that incorporates structural accessibility, economic incentives, and culturally relevant engagement mechanisms. Social media campaigns, alumni engagement, field-based learning, and scholarship opportunities emerged as key motivators for prospective students, while limitations in advisor autonomy and institutional transparency serve as deterrents. Instructional practices that most effectively supported student development include project-based learning, research methods training, and structured academic support systems. In contrast, activities such as conceptual framework development, theory-practice integration, and internationalization were inconsistently implemented and perceived differently by students and faculty, highlighting the need for improved curricular coherence and student-centered feedback mechanisms. The advisor–student relationship was found to hinge on interpersonal attributes such as communication, empathy, academic guidance, and time management. Advisors with interdisciplinary expertise were perceived as more accessible and supportive. A validated measurement scale confirmed that these relational dynamics were consistent across various demographic variables, suggesting a shared set of expectations in advising practices. In terms of thesis contributions, students most frequently reported impacts in raising social awareness, offering practical solutions, and developing applied models. Contributions involving theoretical synthesis, concept development, and knowledge commercialization were notably limited. While the overall functionality of interdisciplinary programs was positively assessed, issues such as limited infrastructure, insufficient interdepartmental collaboration, and bureaucratic rigidity continue to undermine program sustainability. In conclusion, interdisciplinary postgraduate education in Turkey must move beyond traditional knowledge production paradigms and be reconceptualized around innovation, practical application, and social contribution. Achieving this transformation requires modular and flexible curricula, inclusive recruitment strategies, multi-tiered advising systems, and institutionalized cross-sectoral collaboration. Such developments are essential not only for enhancing academic quality but also for aligning higher education with broader national goals related to scientific advancement and social impact.
Benzer Tezler
- Düzlem kafes sistemlerin sonlu elemanlar metodu ile çözümü (kuvvet metodu)
Başlık çevirisi yok
KEMAL TİRYAKİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İnşaat MühendisliğiAnadolu Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AHMET TOPCU
- Eğitim fakültelerindeki öğretim elemanlarının yeterlikleri ve eğitim ihtiyaçları
Başlık çevirisi yok
YÜKSEL KAVAK
Doktora
Türkçe
1986
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA AYDIN
- Indirect rippability assossment of coal measure rocks
Başlık çevirisi yok
TAYLAN BOZDAĞ
Yüksek Lisans
İngilizce
1988
Maden Mühendisliği ve MadencilikOrta Doğu Teknik ÜniversitesiDOÇ. DR. CELAL KARPUZ
- The Double output induction generator for variable speed applications
Başlık çevirisi yok
IŞIK ÇADIRCI
Yüksek Lisans
İngilizce
1988
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiDOÇ. DR. MUAMMER ERMİŞ
- Comparative study of the built-in-storage solar water heaters
Başlık çevirisi yok
MOHAMAD ADNAN M. CHAİKH WAİS
Yüksek Lisans
İngilizce
1988
Fizik ve Fizik MühendisliğiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiDOÇ. DR. AHMET ECEVİT