Hane halkı gıda güvencesizliği, gıda okuryazarlığı ve gıda seçim motivasyonlarının çocuk sağlığı üzerindeki etkisi
The impact of household food insecurity, food literacy, and food choice motivations on children's health
- Tez No: 968291
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERYEM MERVE ÖREN ÇELİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Public Health
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Halk Sağlığı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma hane halkı gıda güvencesizliği, gıda okuryazarlığı ve gıda seçim motivasyonlarının çocuk sağlığı üzerindeki etkilerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Kesitsel tipteki bu çalışma Mayıs-Haziran 2025 tarihleri arasında İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniği'ne başvuran, 3-6 yaş arası çocuğu olan 437 ebeveyn ile yürütülmüştür. Veriler sosyodemografik bilgi formu, Hane Halklarının Besin Ulaşılabilirliği Soruları- Kısa Form, Gıda Okuryazarlığı Ölçeği (SFLQ), Tek Maddelik Besin Seçim Ölçeği (SI-FCQ) ve çocuklara ait antropometrik ve biyokimyasal sağlık göstergeleri aracılığıyla toplanmıştır. Analizler SPSS 30.0 programında yürütülmüş; kategorik veriler için Ki-Kare ve Fisher Exact Testi, sürekli veriler için T testi ve Mann Whitney U testi, korelasyonlar için Spearman testi kullanılmıştır. Katılımcıların %51,3'ü gıda güvencesine sahipken, %48,7'sinde farklı düzeylerde gıda güvencesizliği saptanmıştır. Gıda güvencesizliği; düşük hane geliri, sosyal güvence eksikliği ve yetersiz gıda okuryazarlığı ile istatistiksel olarak anlamlı ilişkili bulunmuştur (p<0,001). Gıda güvencesizliği yaşayan bireylerin %95,5'inde yetersiz/sınırlı gıda okuryazarlığı gözlenmiştir. Gıda güvencesizliği yaşayan çocukların %42,0'ı yaşa göre boy uzunluğu persentilinde <3 değerinde yer alarak büyüme geriliği açısından yüksek risk grubunda değerlendirilmiştir (p=0,011). Ayrıca, bu çocuklarda demir eksikliği oranı (%43,2) ve hemoglobin düzeyleri (Ort.=10,6 g/dL) anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur (p<0,001 ve p=0,003). Gıda seçim motivasyonları incelendiğinde;“sağlıklı olması”,“doğal olması”ve“etik üretim yöntemleri”gibi faktörlere verilen önem düzeyinin, gıda güvencesi olan bireylerde anlamlı şekilde daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p<0,05). Buna karşın,“fiyat uygunluğu”motivasyonu gıda güvencesizliği yaşayan bireylerde daha baskın olarak saptanmıştır (p<0,001). Ayrıca, bazı gıda seçim motivasyonları ile çocukların VKİ ve kilo persentil değerleri arasında zayıf ancak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Bu bulgular, gıda güvencesizliğinin çok boyutlu yapısını ve çocuk sağlığına olan dolaylı ve doğrudan etkilerini ortaya koymakta; gıda okuryazarlığı ve bilinçli seçim davranışlarının desteklenmesinin halk sağlığı açısından önemli bir müdahale alanı olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to evaluate the effects of household food insecurity, food literacy and food choice motivations on child health. This cross-sectional study was conducted with 437 parents with children aged 3-6 years who applied to Istanbul Medical Faculty Pediatrics Outpatient Clinic between May-June 2025. Data were collected using a sociodemographic information form, Household Food Insecurity Survey Module- Short Form, Short Food Literacy Questionnaire (SFLQ), Single Item Food Choice Questionnaire (SI-FCQ) and anthropometric and biochemical health indicators of children. Analyses were conducted in SPSS 30.0 program; Chi-Square and Fisher Exact Test were used for categorical data, T test and Mann Whitney U test were used for continuous data, and Spearman test was used for correlations. While 51.3% of the participants were food secure, 48.7% had different levels of food insecurity. Food insecurity was significantly associated with low household income, lack of social security and inadequate food literacy (p<0.001). Inadequate/limited food literacy was observed in 95.5% of individuals experiencing food insecurity. Among food insecure children, 42.0% were in the high risk group for growth retardation with a height-for-age percentile of <3 (p=0.011). In addition, iron deficiency rate (43.2%) and hemoglobin levels (mean =10.6 g/dL) were significantly lower in these children (p<0.001 and p=0.003). When food choice motivations were analyzed, it was determined that the level of importance given to factors such as“being healthy”,“being natural”and“ethical production methods”was significantly higher in individuals with food security (p<0.05). On the other hand, the motivation of“affordability”was found to be more dominant in food insecure individuals (p<0.001). In addition, weak but significant relationships were found between some food choice motivations and children's BMI and weight percentile values. These findings reveal the multidimensional impact of food insecurity and its direct and indirect effects on children's health, and show that promoting food literacy and informed choice behaviors is an important intervention area for public health.
Benzer Tezler
- Kocaeli Şehir Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Polikliniğine başvuran gebelerde gıda güvencesizliği, gebelik dönemi ve doğum sonuçlarının incelenmesi
Investigation of food insecurity, pregnancy course, and birth outcomes among pregnant women attending the Kocaeli City Hospital Obstetrics and Gynecology Outpatient Clinic
GONCA YILDIRIM COŞKUN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Halk SağlığıKocaeli ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM ÇAĞLAYAN
- 6 Şubat 2023 depremi sonrası Hatay'da geçici barınma merkezlerinde yaşayan yetişkinlerde travma düzeyi, gıda güvencesizliği ve diyet kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi
Examination of the relationship between trauma levels, food insecurity, and diet quality among adults living in temporary housing units in Hatay following the February 6, 2023 earthquake
ECE ODUNCU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiToplu Beslenme Sistemleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAMLA GÜMÜŞ
- The relationship between food insecurity and obesity in university employees
Üniversite personelinde besin güvencesizliği ile obezite ilişkisi
SİMGE BAL
Yüksek Lisans
İngilizce
2021
Beslenme ve DiyetetikYeditepe ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİNNUR OKAN BAKIR
- İlkokul 1. sınıf öğrencilerinde malnütrisyon ile hane halkı besin güvencesizliğinin ilişkisinin belirlenmesi
Determining the relationship of malnutrition and household food security in primary school first grade students
FATMA NUR KIZILKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk SağlığıDokuz Eylül ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜRKAN GÜNAY
- Üniversite öğrencilerinde besin güvencesizliğinin mental sağlık ve uyku kalitesi üzerine etkisinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effect of food insecurity on mental health and sleep quality among university students
KÜBRA KİŞİOĞLU KEKEÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Beslenme ve DiyetetikErciyes ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMA ÇALAPKORUR