Hisse senedi piyasasında aşırı fiyat hareketlerinin belirleyicileri: BİST 30 şirketleri üzerine bir araştırma
Determinants of extreme price movements in the stock market: A research on BIST 30 companies
- Tez No: 969356
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ARİF SALDANLI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İşletme, Maliye, Business Administration, Finance
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Finansal piyasalarda hisse senedi fiyatlarının gösterdiği aşırı değişim hareketleri, yatırımcıların karar alma süreçleri ve piyasa mekanizmalarının anlaşılması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu hareketler, piyasanın normal işleyişinden sapmaları ifade ederek belirsizlik ve risk düzeyini artırabilmektedir. Bu aşırı hareketlerin arkasındaki nedenlerin belirlenmesi, hem yatırımcıların daha bilinçli stratejiler geliştirmesine hem de piyasaların daha sağlıklı işlemesine katkı sağlamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Borsa İstanbul'da işlem gören BIST 30 endeksindeki şirketlerin hisse senetlerinde meydana gelen aşırı fiyat hareketlenmelerine yol açan yapısal ve davranışsal faktörleri kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Bu çerçevede Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) bildirimlerinin, piyasa ve sektör endeksi hareketlerinin ve diğer açıklanamayan faktörlerin aşırı fiyat hareketleri üzerindeki etkileri incelenmektedir. Araştırmada, 1 Ocak 2018 - 1 Ocak 2024 dönemi BIST 30 endeksindeki şirketlere ait günlük fiyat verileri, KAP bildirimleri, BIST 30 ve ilgili şirketlerin sektör endekslerinin hareketleri kullanılmıştır. Aşırı fiyat hareketleri (AFH), Ortalama Gerçek Aralık (ATR) göstergesi ve Gauss (Normal) dağılımına dayalı iki aşamalı istatistiksel bir yöntemle tespit edilmiştir. Belirlenen AFH günleri ve bunların üç gün öncesi ile üç gün sonrası dahil edilerek yedi günlük periyotlar incelenmiştir. Potansiyel nedenler dokuz KAP bildirim kategorisi, piyasa endeksi AFH'leri, ilgili iki sektör endeksi AFH'leri ve açıklanamayan nedenler olmak üzere kategorize edilmiştir. Bağımlı değişkenin (AFH Var/Yok) kategorik ve asimetrik dağılımı nedeniyle analiz yöntemi olarak Gompit regresyon modeli tercih edilmiştir ve veri analizi RStudio yazılımı ile gerçekleştirilmiştir. Betimsel analiz sonuçlarına göre, aşırı fiyat hareketlerinin önemli bir kısmının (%56) görünürde belirli bir KAP bildirimi, piyasa veya sektörel etkiyle açıklanamadığı tespit edilmiştir. Gompit regresyon analizi sonuçları ise borsa İçi KAP duyurularının, BIST 30 endeksindeki aşırı hareketlerin ve ilgili sektör endekslerindeki aşırı hareketlerin hisse senetlerindeki aşırı fiyat hareketleri üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu göstermiştir. Buna karşılık, borsa dışı, finansal, hukuki, operasyonel, yönetim, yeniden yapılanma, genel haber ve diğer KAP bildirim kategorilerinin anlamlı bir etkisine rastlanmamıştır. Bu çalışma, aşırı fiyat hareketlerinin nedenlerini belirlemeye yönelik literatürdeki boşluğu doldurmakta ve özellikle gelişmekte olan piyasalar bağlamında yapısal faktörler ile davranışsal unsurların etkileşimini analiz ederek özgün bir katkı sunmaktadır. Geliştirilen aşırı fiyat hareketi tanımlama ve analiz yöntemi ile literatüre ayrıca katkı sağlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Extreme price movements in financial markets hold critical importance for understanding investor decision-making processes and market mechanisms. These movements indicate deviations from normal market functioning and may increase levels of uncertainty and risk. Identifying the underlying causes of such extreme fluctuations contributes both to the development of more informed investor strategies and to the healthier functioning of markets. The primary aim of this study is to comprehensively analyze the structural and behavioral factors that lead to extreme price movements (EPM) in the stocks of BIST 30 index companies listed on Borsa Istanbul. In this context, the effects of Public Disclosure Platform (KAP) announcements, market and sector index movements, and other unexplained factors on EPMs are examined. The research utilizes daily price data, KAP announcements, BIST 30, and sector index movements for BIST 30 companies between January 1, 2018, and January 1, 2024. Extreme price movements are identified through a two-stage statistical method based on the Average True Range (ATR) indicator and Gaussian (Normal) distribution. A seven-day window, including the day of the EPM and the three days before and after, is examined. Potential causes are categorized into nine KAP disclosure types, market index EPMs, related sector index EPMs, and unexplained reasons. Due to the categorical and asymmetric distribution of the dependent variable (EPM Present/Absent), the Gompit regression model is employed for analysis, using the RStudio software. Descriptive analysis results show that a significant portion (56%) of extreme price movements cannot be explained by any apparent KAP disclosure, market, or sector effect. Gompit regression analysis reveals that in-stock exchange disclosures, BIST 30 index EPMs, and sector index EPMs have a statistically significant and positive effect on stock price extremes. In contrast, no significant effect is found for other categories such as off-stock exchange , financial, legal, operational, managerial, restructuring, general news, or other types of announcements. This study addresses a gap in the literature by identifying the causes of extreme price movements and offers an original contribution by analyzing the interaction between structural factors and behavioral elements, particularly in the context of emerging markets. The developed EPM identification and analysis method also provides a methodological contribution to the literature, offering a more holistic perspective on market dynamics beyond traditional analyses.
Benzer Tezler
- Vadeli işlem piyasalarında, türev araçlarla finansal risk yönetimi, fiyat oluşumu ve makroekonomik etkileşimleri
Financial risk management with derivatives, price discovery and macroeconomic interactions in futures markets
ERÇİN GÜDÜCÜ
- Açığa satış ve kredili menkul kıymet işlemleri
Başlık çevirisi yok
SEZAİ BEKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1994
İşletmeİstanbul ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HAYRİ ERDOĞAN ALKİN
- Euro'ya geçiş ve euro para birimli tahvil piyasalarının yapısı ve işleyişi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SEVGİ AYDOĞDU TÜRKKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2001
EkonomiMarmara ÜniversitesiSermaye Piyasası ve Borsa Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. GÜREL KONURALP
- Short term predictable patterns following price shocks conditional on characteristics of information signals, foreign investment and investor confidence: Evidence from Istanbul Stock Exchange
Bilgi işaretleri özellikleri, yabancı yatırım ve yatırımcı güvenine bağlı fiyat şokları sonrası kısa vadeli tahmin edilebilir eğilimler: İMKB üzerine bir uygulama
ÖZGEHAN ULUSAVAŞ
Doktora
İngilizce
2010
İşletmeYeditepe ÜniversitesiMuhasebe ve Finansman Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HATİCE GAYE GENCER