Ekonomik göstergelerin düzenleyici aracılık modeli ile analizi
Analysis of economic indicators with moderated medi̇ati̇on model
- Tez No: 973178
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MERAL YAY
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İstatistik, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İstatistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İstatistik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Türkiye'nin son yirmi yıldaki ekonomik göstergeleri temel alınarak dış borç dinamikleri analiz edilmiştir. Türkiye ekonomisi, küresel ve yerel gelişmelerin etkisiyle dönemsel olarak büyüme gösterirken, çeşitli krizlerle birlikte daralmalar da yaşamaktadır. Bu dalgalanmaların açıklanmasında mevduat faiz oranları, Amerikan doları kuru ve serbest piyasa altın fiyatlarının rolü incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde gayrı safi milli hasıla, mevduat faizleri, Toptan Eşya Fiyat Endeksi (TEFE) ve Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE), ithalat ihracat rakamları, Amerikan doları paritesi ve serbest piyasadaki altın fiyatları pandemi öncesi ve sonrası dönemlerde incelenerek Türkiye ekonomisinin durumu genel hatlarıyla değerlendirilmiştir. Özellikle altın fiyatlarının 2005-2011 yılları arasında genellikle yatay yönlü seyrine karşın, pandemi sonrasında altın fiyatlarındaki dönemsel ani yükselişlerin etkileri incelenmiş, hangi süreçlerde ve ne ölçüde değişim gösterdiği tespit edilmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, koronavirüs pandemisinin Türkiye ekonomisi üzerindeki etkilerini incelemektir. Pandeminin yarattığı olumsuz ekonomik sonuçların giderilmesine yönelik alınabilecek önlemler ve bu süreçte dikkate alınması gereken temel makroekonomik parametreler değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, pandemi öncesi ve sonrası dönemlerde Türkiye'nin dış borç düzeyindeki değişimler ve bu değişimlere etki eden faktörler ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Özellikle Amerikan doları ile dış borç arasındaki pozitif yönlü ilişkinin hangi aracı değişkenler üzerinden şekillendiği analiz edilmiştir. Yapılan analizler ile pandeminin uluslararası ticarete yansıyan etkileri, ithalat ve ihracatta yaşanan aksaklıklarla birlikte gayri safi yurt içi hasılada daralmaya yol açtığı görülmüştür. Pandemi sonrasında ise ithalat artış hızının ihracatı aşması, dış borç açığının daha da büyümesine neden olmuştur. Düzenleyicilik, aracılık ve düzenleyici aracılık analizleri kullanılarak ekonomik göstergeler arasındaki ilişkilerin yönü ve gücü değerlendirilmiştir. Bu kapsamda, pandemi öncesinde etkili olan ekonomik faktörlerin pandemi sonrasında da aynı ölçüde etki gösterip göstermediği ortaya konulmuştur. Ayrıca etkinin düzeyinin düzenleyici aracılık analizi ile tespit edilmesi de çalışmanın temel analizlerinden birini oluşturmaktadır. İstatistiksel analizlerin uygulama aşamasında 2005–2024 yıllarına ilişkin veriler incelenmiş, Türkiye ekonomisinin genel bir görünümü ortaya konulmuştur. Veri setinin pandemi öncesi ve sonrası olmak üzere iki döneme ayrılması karşılaştırmalı analizlerin yapılabilmesine de olanak sağlamıştır. Sonuç bölümünde, pandeminin Türkiye ekonomisi ve dış borçlanma üzerindeki etkilerinin boyutu ortaya konulmuş; alınması gereken önlemler ile dikkat edilmesi gereken ekonomik göstergeler tartışılmıştır. Dış borcu etkileyen pandemi öncesi ve sonrası dönem farklılıkları, düzenleyici ve aracı değişkenler kullanılarak analiz edilmiş; ulaşılan sonuçlar Türkiye ekonomisinin genel dinamikleri çerçevesinde yorumlanmıştır.
Özet (Çeviri)
In this study, the dynamics of external debt are analyzed based on Turkey's economic indicators over the past two decades. While the Turkish economy has periodically expanded under the influence of global and domestic developments, it has also experienced contractions during various crises. To explain these fluctuations, the roles of deposit interest rates, the U.S. dollar exchange rate, and free market gold prices were examined. In the first part of the study, gross national product, deposit interest rates, the Wholesale Price Index (WPI) and Domestic Producer Price Index (D-PPI), import and export figures, the U.S. dollar parity, and gold prices in the free market were analyzed for both the pre- and post-pandemic periods in order to provide a general overview of the Turkish economy. Particular attention was given to the relatively stable trend of gold prices between 2005 and 2011, in contrast to the sharp, periodic increases observed in the aftermath of the pandemic. The timing and extent of these changes were identified and evaluated. The main purpose of this study is to investigate the effects of the coronavirus pandemic on the Turkish economy. Measures that may mitigate the adverse economic consequences of the pandemic, as well as the key macroeconomic parameters to be considered during this process, were assessed. In this context, changes in Turkey's external debt levels before and after the pandemic and the factors influencing these changes were examined in detail. Special emphasis was placed on the positive relationship between the U.S. dollar and external debt, and the mediating variables shaping this relationship were analyzed. The findings indicate that the pandemic had significant repercussions on international trade, with disruptions in imports and exports contributing to a contraction in gross domestic product. In the post-pandemic period, the faster growth of imports relative to exports further widened the external debt gap. Moderation, mediation, and moderated mediation analyses were employed to evaluate the direction and strength of the relationships among economic indicators. Within this framework, it was investigated whether the economic factors effective before the pandemic retained their influence afterward. Moreover, the extent of these effects, determined through moderated mediation analysis, constitutes one of the core analyses of the study. For the implementation of statistical analyses, data from 2005 to 2024 were examined, providing a comprehensive overview of the Turkish economy. The division of the dataset into pre- and post-pandemic periods enabled comparative analyses. In the conclusion, the magnitude of the pandemic's impact on the Turkish economy and external borrowing was demonstrated, and the necessary policy measures and economic indicators requiring close attention were discussed. Differences between the pre- and post-pandemic periods in terms of factors affecting external debt were analyzed using moderating and mediating variables, and the findings were interpreted within the general dynamics of the Turkish economy.
Benzer Tezler
- A stress testıng framework for the Turkısh bankıng sector: an augmented approach
Türk bankacılık sektörü için bir stres testi çerçevesi: Bir genişletilmiş yaklaşım
BAHADIR ÇAKMAK
- Finansal teknoloji'nin (Fintech) ülke makro ekonomik değişkenleri ve finansal sistem üzerine etkisi: Seçilmiş gelişmekte olan ülkeler örneği
The impact of financial technology (Fintech) on country macroeconomic variables and financial system: The case of selected developing countries
AHMET ÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeGaziantep Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM HALİL EKŞİ
- Takibe düşen kredilerin banka karlılığına etkisi: Panel veri analizi ile bir inceleme
The impact of non-performing loans on bank profitability: A review with panel data analysis
TUĞBA TURHAN YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
EkonomiKütahya Dumlupınar Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN ÖNDER
- Sorunlu kredilerin makroekonomik istikrar üzerinde etkileri ve ekonomik kriz riskleri
The effects of non-performing loans on macroeconomic stability and risks of economic crisis
MUHAMMED FURKAN BAKIRCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Bankacılıkİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ OSMAN BALKANLI
- Türk bankacılık endüstrisinde etkinlik ve verimlilik analizi
Efficiency and productivity analysis in turkish banking industry
AYŞEGÜL YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
BankacılıkErzurum Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜRKAN ÇALMAŞUR
