Süreç ve ilişkilenme odaklı estetik: SANART Derneği yayınlarında beden, mekânzaman ve toplum ilişkilerinin asamblaj kuramı aracılığı ile çözümlenmesi
Process and relation focused aesthetics: Analysis of body, space-time and social relations in SANART Associatıon publication through the assemblage theory
- Tez No: 974719
- Danışmanlar: PROF. DR. İPEK AKPINAR AKSUGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Mimarlık, Philosophy, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, estetiğin 20. yüzyılın sonlarından itibaren geçirdiği dönüşümleri, özellikle eleştiri sonrası dönemdeki açılımlarını dikkate alarak, insan ve çevre arasındaki ilişkileri asamblaj kuramı çerçevesinde inceleyen bir araştırmadır. Çalışmanın temel amacı, estetiği süreç odaklı, ilişkisel ve çok bileşenli etkileşim alanı olarak yeniden düşünmek; insan ve çevre arasındaki ilişkileri okumaktır. Her şeyin hareket halinde olduğu, karmaşıklığın, dinamizmin arttığı ve ilişkilerin sorunlu hale geldiği bugünün dünyasında, estetik; süreç odaklı bir ilişki biçimi olarak ele alınmıştır. Tez birçok alt soruyla beraber merkezine; 'insan ve çevre arasındaki ilişkilerin estetik bağlamda hangi dinamik süreçlerle oluştuğunu ve SANART yayınlarının bu kapsamda nasıl ilişkiler ortaya çıkardığını' koymuştur. Bu amaç doğrultusunda, SANART (Estetik ve Görsel Kültür Derneği) yayınları temel bir arşiv olarak ele alınmış; bu yayınlardaki söylemler üzerinden, insan ve çevre arasındaki estetik ilişkilerin bedensel, mekânzamansal ve toplumsal eksenlerde nasıl şekillendiği Elizabeth Grosz, Manuel DeLanda ve Brian Massumi'nin asamblaj temelli ilişki düşünceleri üzerinden analiz edilmiştir. SANART Derneği ve yayınları; disiplinlerarası ve kültürlerarası yapısıyla güçlü kurumsal bir zemin sağlamıştır. Bu çalışmanın ana sorunsalı; insan ve çevresi arasındaki yanlış hizalanma ve insanın çevresiyle arasındaki düşünsel ve pratik düzlemde sorunlu ilişkidir. Bu kapsamda, çevre; insanı, doğayı, evreni, toplumu, coğrafyayı, yapılı çevreyi kapsayan çoğul ölçekli bir kavram olarak değerlendirilmiştir. Sınırların eridiği bir dünyada insanın da sınırları sorunsallaştırılmıştır. İnsan bu bağlamda çevreyi hem etkileyen hem de çevreden etkilenen pozisyondadır. Çalışmanın kuramsal dayanağı; estetiğin kapsayıcı ve süreç odaklı ilişki biçimi olduğu kabülüdür. Süreç odaklı estetik; zamanla, bağlamla ve ilişkisel durumlarla birlikte evrilen çoğul ve açık uçlu bir estetik anlayışı ifade etmektedir. Asamblaj teorisinin güncel yorumları bu çalışmanın kuramsal çerçevesini şekillendirmiştir. Asamblaj düşüncesi, karmaşıklığı indirgemeksizin ele alan, heterojen varlıkların süreç ve ağ temelli ilişkileri olarak ele alınmıştır. Asamblaj kuramı, yalnızca kuramsal bir araç değil, aynı zamanda araştırmanın analitik yönünü ve yapısını da belirleyen temel bir yöntemsel yaklaşım olarak değerlendirilmiştir. SANART; içsel ve dışsal süreçlerin etkileşimi doğrultusunda ağ temelli bir yapı olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda SANART yayınlarının içeriğine geçmeden önce (yani daha küçük ölçekli bileşenlerine), parçası olduğu daha büyük ölçekli asamblajın irdelenmesi önemli bulunmuştur. SANART Derneği Manuel DeLanda'nın örgütlenme ölçeği kapsamında toplumsal bir asamblaj olarak incelenmiştir. SANART'ın kurulumu eleştirel düşüncenin sorgulandığı bir döneme denk gelmektedir. SANART Derneği yayınlarla beraber birçok bileşene sahiptir. Yayınlar bu bileşenlerin etkileşimi sonucunda şekillenmiştir. Ortaya çıkarılan çeşitli ilişki türleri (Kişiler ve kişilerarası ağ) ve tematik etkileşim biçimlerinin akabinde, SANART'ın parçalanmış dünyada estetik üzerinden yeni bir araya gelişleri ve eleştirel düşüncenin ötesine geçen ilişkileri şekillendirdiği söylenmiştir. Tezin yöntemi, nitel bir içerik analizi ile açık kodlamaya dayanmaktadır. Kodlama süreci, teorik eksenlerle uyumlu olacak şekilde yapılandırılmış ve metinlerdeki kavramsal yoğunluklar bu eksenler aracılığıyla çözümlenmiştir. Çalışmada insan ve çevre arasındaki ilişkiyi anlamak amacıyla hareket temelli kavramlara ve bu kavramların metinlerdeki ifadesine odaklanan bir analiz yöntemi benimsenmiştir. Analiz sürecinde SANART metinleri üç temel eksen üzerinden kodlanmıştır: bedensel, mekânzamansal ve toplumsal süreç eksenleri. Bedensel süreç, öznel ve duyusal etkileşimleri; mekanzamansal süreç, bu etkileşimlerin çevresel bağlamla fiziksel ve yönelimsel ilişkilenmesini; toplumsal süreç ise bu bireysel ilişkilenmelerin kollektif ve yapısal düzeyde nasıl örüldüğünü ortaya koymuştur. SANART yayınlarından seçilmiş bildirilerin kodları, aynı zamanda görselleştirme ve sözcük analizi gibi dijital araçlarla desteklenmiştir. Kodlanan pasajlar, yalnızca metnin içeriğiyle değil, bu içeriklerin üretildiği söylemsel ve kurumsal bağlamlarla birlikte ele alınmıştır. Böylece araştırma nesnesi olan SANART metinleri, yalnızca çözümlenen veriler değil; aynı zamanda düşünce üretiminin süreçsel doğasını yansıtan birer asamblaj olarak değerlendirilmiştir. Bedensel eksen, bedenin çevreyle olan duyusal ve algısal etkileşimlerine odaklanmaktadır. SANART yayınları analizinin bedensel süreç kategorisinde; algılama, bellek, alışkanlık, içselleştirme ve etik ifadeleri ortaya çıkmıştır. Mekânzamansal eksen, bedenin mekânla kurduğu işlevsel ve deneyimsel ilişkileri kapsar. Hareket, yönelim, geçicilik, işlev, estetik düzen gibi kavramlar üzerinden, mekânın sabit değil, etkileşimle şekillenen bir oluş alanı olduğu savunulmuştur. Bu kapsam dahilinde; işlevsellik ve davranış, görme, bakma, seyretme, izleme, yürüme, gezinme, dolaşma, karşılaşma, sohbet etme, selamlaşma ilişkileri ortaya çıkmıştır. Toplumsal eksen ise bireyler arası ilişkiler, kolektif hafıza, yerleşme, sahiplenme, toplumsal eylem, dayanışma, kamusallık, göçebe yaşam, küçük pazarlar kurma, bakım, koruma, muhafaza etme gibi kavramlarla, estetik deneyimin sosyal ve kültürel bağlamlarla nasıl kurulduğunu ortaya koymuştur. Bu kuram aracılığıyla, insan ve çevre ilişkileri indirgemeci olmayan, açık uçlu ve süreçsel bir yapıda analiz edilmiştir. Tezin temel bulguları, estetik deneyimin bedensel farkındalık, mekânsal yönelim ve toplumsal ilişkilenme süreçlerinde yeniden üretildiğini göstermektedir. Estetik, ilişkisel, hareketli ve açık uçlu bir düşünme ve eylem biçimi olarak kavranmaktadır. SANART yayınları bu bağlamda yalnızca akademik ya da sanatsal içerikler sunmamış; aynı zamanda eleştirel-sonrası estetik düşüncenin potansiyel alanlarını örnekleyen, mütevazi fakat zengin bir düşünsel zemin oluşturmuştur. Sonuç olarak bu tez, estetik düşüncenin eleştirel sonrası dönemde nasıl yeniden konumlanabileceğini, insan ve çevre ilişkilerinin çok boyutlu yapısı üzerinden tartışarak göstermiştir. Süreç odaklı, ilişkisel ve asamblaj temelli bu yaklaşım, estetiği yalnızca bir alan olarak değil; düşünme, duyumsama ve eyleme biçimi olarak yeniden tanımlama çabasıdır. Bu çalışma, estetiği insan ve çevresi arasındaki bağlamda inceleyerek eleştirel alana katkı sağlama ve mimari tasarım disiplinine epistemolojik düzeyde katkı sağlama hedefindedir.
Özet (Çeviri)
This thesis is a study that examines the transformations in aesthetics since the late 20th century, particularly its developments in the post-critical period, within the framework of assemblage theory, focusing on the relationship between humans and their environment. The primary objective of this study is to rethink aesthetics as a process-oriented, relational, and multi-component field of interaction, moving away from its reduction to beauty, object-centeredness, or formal value judgments, and to interpret the relationships between humans and their environment. In today's world, where everything is in motion, complexity and dynamism are increasing, and relationships are becoming problematic, aesthetics is approached as a process-oriented form of relationship. The thesis centers on the question of“what dynamic processes shape the relationship between humans and the environment in an aesthetic context, and how SANART publications reveal these relationships within this scope,”along with many sub-questions. To this end, SANART (Aesthetic and Visual Culture Association) publications have been taken as a fundamental archive; through the discourses in these publications, the bodily, spatio-temporal, and social axes of aesthetic relationships between humans and the environment have been analyzed. The SANART Association and its publications have provided a strong institutional foundation with their interdisciplinary and intercultural structure. The main problem of this study is the misalignment between humans and their environment and the problematic relationship between humans and their environment on both intellectual and practical levels. In this context, the environment is considered a multi-scale concept that encompasses humans, nature, the universe, society, geography, and the built environment. In a world where boundaries are blurring, the boundaries of humans have also become problematic. In this context, humans are in a position where they both influence and are influenced by the environment. The theoretical basis of this study is the acceptance that aesthetics is an inclusive and process-oriented form of relationship. Process-oriented aesthetics expresses a plural and open-ended understanding of aesthetics that evolves with time, context, and relational situations. The theoretical basis has determined the theoretical and methodological framework. Contemporary interpretations of assemblage theory have shaped the theoretical framework of this study. Assemblage thinking is approached as the process- and network-based relationships of heterogeneous entities without reducing complexity. In this context, contemporary interpretations of assemblage thinking have been shaped through Elizabeth Grosz, Manuel DeLanda, and Brian Massumi. The thesis consists of six chapters. Following the introduction, the second chapter focuses on aesthetics, while the third chapter reveals ideas about relationships. The fourth chapter focuses on the SANART Association, and the fifth chapter analyzes the association's publications. The sixth chapter constitutes the conclusion of the thesis. The content of each chapter is structured around a narrative that progresses from the general to the specific. While maintaining their own internal structure, the sections gain meaning and transform in relation to the other sections they are connected to. In the second section, the historical and theoretical evaluation of aesthetics emphasised that it expanded its boundaries towards the critical field by becoming part of all kinds of events and disciplines. During a period when criticism was being questioned, aesthetics took on a new form of criticism. At the same time, it was stated that aesthetics was related to the social realm insofar as it was related to criticism. In line with contemporary aesthetic approaches, two main areas of experience have been identified: the social and the environmental. Social experience is evaluated in terms of the human body and society, while environmental experience is evaluated in terms of the human body and spatial interactions. These concepts and relationship-oriented approaches to aesthetics have directed the thesis towards relational approaches within a broader framework. In the third chapter, the choice of assemblage theory as the theoretical framework is informed by readings that begin with the foundations of the concept of relationship. This approach is based on Deleuze and Guattari's relational ontology and has been further developed through the work of Manuel DeLanda on social assemblages, the ideas of Elizabeth Grosz on bodily experience and gender, and the interpretations of Brian Massumi centred on process, affect and movement. These three authors were selected primarily because they incorporate spatial formations such as environment, city, and architecture into their ideas of interrelatedness with social thought from an interdisciplinary position. The concepts of the body, space and society from the second chapter are examined in depth within a process-oriented framework. Elizabeth Grosz's thoughts on the body and relatedness are examined, while Manuel DeLanda's ideas are used to explore society and relatedness. The space-time and relatedness section is shaped by the convergence of Grosz's and DeLanda's discourses. Massumi's discourse on process provides further detail to the sections. Assembly theory is considered not only a theoretical tool but also a fundamental methodological approach that determines the analytical direction and structure of the research. SANART is approached as a network-based structure in line with the interaction of internal and external processes. In this context, before moving on to the content of SANART publications (i.e., their smaller-scale components), it is important to examine the larger-scale assemblage of which they are a part. In the fourth chapter, the SANART association is examined within the scope of Manuel DeLanda's scale of organization. The establishment of SANART coincides with a period of critical inquiry. The SANART Association has many components in addition to its publications. These publications take shape as a result of the interaction between these components. Following the emergence of various forms of interaction, it has been argued that SANART shapes new forms of coming together in a fragmented world through aesthetics and relationships that transcend critical thinking. The fifth chapter analyzes the relationship between humans and the environment in the publications. Therefore, an analysis method focusing on movement-based concepts and their expression in the texts has been adopted in order to understand the relationship between humans and the environment. In the analysis process, SANART texts have been coded along three main axes: the bodily process axis, the spatiotemporal process axis, and the social process axis. The bodily process axis reveals subjective and sensory interactions; the spatiotemporal process axis reveals the physical and directional relationships of these interactions with the environmental context; and the social process axis reveals how these individual relationships are woven together at the collective and structural levels. The thesis method is based on qualitative content analysis and open coding. The coding process was structured in line with the theoretical axes, and the conceptual densities in the texts were analyzed through these axes. The codes were also supported by digital tools such as visualization and word analysis. The coded passages are examined not only in terms of their content but also in relation to the discursive and institutional contexts in which they were produced. Thus, the SANART texts, which are the objects of the research, are not merely analyzed data but are also evaluated as assemblages that reflect the processual nature of thought production. The bodily axis focuses on the sensory and perceptual interactions of the body with its environment. In the bodily process category of the analysis of SANART publications, perception, memory, habit, internalization, and ethical expressions emerged. The spatiotemporal axis encompasses the functional and experiential relationships that the body establishes with space. Through concepts such as movement, orientation, temporality, function, and aesthetic order, it has been argued that space is not fixed but a field of formation shaped by interaction. Within this scope, functionality and behavior, seeing, looking, watching, walking, wandering, encountering, chatting, and greeting relationships have emerged. The social axis, on the other hand, reveals how aesthetic experience is established within social and cultural contexts through concepts such as interpersonal relationships, collective memory, settlement, ownership, social action, solidarity, publicness, nomadic life, small markets, care, protection, and preservation. Through this theory, the relationship between humans and their environment has been analyzed in a non-reductionist, open-ended, and processual structure. The main findings of the thesis show that aesthetic experience is reproduced in the processes of bodily awareness, spatial orientation, and social interaction. Aesthetics is a relational, dynamic, and open-ended form of thought and action. In this context, SANART publications have not only presented academic or artistic content, but have also created a modest yet rich intellectual groundwork that exemplifies the potential areas of post-critical aesthetic thought. This study approaches aesthetics as a relationship that permeates every level of everyday life, is in a state of becoming and has multiple layers. In line with this approach, the concepts and themes that emerge in SANART publications are evaluated as powerful examples of this new positioning of aesthetics. Themes such as walking, encountering, settling, movement and belonging demonstrate that aesthetic experience is not only perceptual, but also bodily, social and spatially constructed. In conclusion, this thesis has demonstrated how aesthetic thought can be repositioned in the post-critical era by discussing the multidimensional structure of human–environment relations. This process-oriented, relational and assemblage-based approach seeks to redefine aesthetics as a form of thinking, sensing and acting, not merely as a field. The study aims to contribute to critical discourse by examining aesthetics in the context of human-environment relationships.
Benzer Tezler
- A reconstructivist account of the new music scene in Türkiye
Türkiye'deki 'yeni müzik' sahnesinin yeniden inşaacı bir anlatısı
DİLARA TURAN
- L'art performance en Turquie à la lumière des théories post-structuralistes et féministes
Postyapısalcı ve feminist teori ışığında Türkiye'de performans sanatı
NURDAN DURMAZ
Yüksek Lisans
Fransızca
2019
SosyolojiGalatasaray ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ERGUR
- Televizyon dizilerinde kültürel temsiller: Mardin dizileri örneği
Représentations culturelles dans les séries télévisées: Exemple de les séries télévisées de Mardin
SEZER AHMET KINA
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Radyo-TelevizyonGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ECE VİTRİNEL
- Politik bir müzakere süreci olarak kamusal mekanın tasarımı
Design of public space as a political negotiation process
İDİL AKYOL KOÇHAN
Doktora
Türkçe
2024
Şehircilik ve Bölge PlanlamaMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU FİRİDİN ÖZGÜR
- Understanding the social production of virtual space: User-environment relations in immersive social virtual reality from a postphenomenological perspective
Sanal mekânın toplumsal üretimini anlamak: Postfenomenolojik perspektiften sürükleyici sosyal sanal gerçeklikte kullanıcı-çevre ilişkileri
MİNE BERTAN YILMAZ
Doktora
İngilizce
2024
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEREM RIZVANOĞLU