Katılım Temelli Bilinçli Farkındalık Eğitim Programının okul öncesi dönem çocuklarının bilinçli farkındalık, duygu düzenleme ve prososyal davranış becerilerine etkisinin incelenmesi
An investigation of the impact of the Participation-Based Mindfulness Education Program on preschool children's mindfulness, emotion regulation and prosocial behavior skills
- Tez No: 980229
- Danışmanlar: PROF. DR. NESLİHAN AVCI
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Katılım Temelli Bilinçli Farkındalık Eğitim Programı'nın okul öncesi dönem çocuklarının bilinçli farkındalık, duygu düzenleme ve prososyal davranış becerilerine etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, karma yöntem araştırma desenlerinden ileri karma yöntem desenine dayalı müdahale deseni kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılının ikinci döneminde Antalya ili Muratpaşa ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı iki farklı bağımsız anaokuluna devam eden 62-74 ay aralığındaki 39 çocuk oluşturmaktadır. Çalışma grubu uygun örnekleme yöntemiyle belirlenmiş; müdahale grubunu 22 (11 kız, 11 erkek) çocuk, kontrol grubunu ise 17 (8 kız, 9 erkek) çocuk oluşturmuştur. Nicel veriler üç farklı ölçme aracı ile toplanmıştır: (1)“Okul Öncesi Dönem Çocukları Bilinçli Farkındalık Becerileri Ölçeği (Yetişkin Formu)”öğretmen değerlendirmesine dayalı olarak uygulanmış, (2)“Okul Öncesi Dönem Çocukları İçin Duygu Düzenleme Becerileri Ölçeği”ve (3)“5-6 Yaş Çocukları İçin Yılmazlık/Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği”nin“Prososyal Davranış”alt boyutu çocuklarla bireysel olarak uygulanmıştır. Müdahale grubuna yönelik ölçümler üç zaman noktasında (öntest, sontest ve izleme testi), kontrol grubuna yönelik ölçümler ise iki zaman noktasında (öntest ve sontest) gerçekleştirilmiştir. Nitel veriler araştırmacı günlüklerinden elde edilmiş, nitel verilerin analizinde MAXQDA; nicel verilerin analizinde ise SPSS programı kullanılmıştır. Müdahale grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen 12 haftalık“Katılım Temelli Bilinçli Farkındalık Programı”uygulanmıştır. Araştırma bulgularında müdahale grubunun bilinçli farkındalık toplam puanında ve“Duyusal Farkındalık”,“Kabul ve Akışına Bırakma”ile“Bedensel ve Duygusal Farkındalık”boyutlarında anlamlı gelişmeler saptanmıştır. Etki büyüklükleri yüksek düzeyde bulunmuş; kazanımların izleme ölçümlerinde korunduğu, bazı boyutlarda ise artarak devam ettiği belirlenmiştir. Duygu düzenleme becerileri bulgularında, müdahale grubunda duygu ifade etme becerilerinde anlamlı gelişim saptanmış, duygu tanıma boyutunda ise istatistiksel anlamlılığa ulaşılmamakla birlikte orta-büyük düzeyde etki büyüklüğü elde edilmiştir. İzleme ölçümlerinde hem duygu tanıma hem de duygu ifade etme becerilerindeki kazanımlar korunmuş; duygu düzenleme stratejilerinde güçlü ve kalıcı gelişmeler kaydedilmiştir. Prososyal davranış becerileri açısından müdahale grubunda öntest-sontest ve öntest-izleme karşılaştırmalarında anlamlı artışlar görülmüş, ancak sontest bulgularında müdahale ve kontrol grupları arasında anlamlı fark bulunmamıştır. Bu durum, kontrol grubundaki çocuklarda doğal gelişim sürecinden kaynaklanan ilerlemeler olabileceğini düşündürmektedir. Yine de müdahale grubundaki orta düzey etki büyüklüğü, programın prososyal davranışlar üzerinde belirgin katkı sağladığını göstermektedir. Araştırmanın nitel bulgularında yer alan gözlem notları nicel verileri destekler niteliktedir. Çocukların program süresince ve sonrasında duygularını daha iyi tanıyıp ifade edebildikleri, bedensel-duygusal farkındalıklarının geliştiği, empati ve şefkat davranışlarının güçlendiği ortaya konulmuştur. Araştırma sonuçları, Katılım Temelli Bilinçli Farkındalık Programı'nın okul öncesi çocukların bilinçli farkındalık, duygu düzenleme ve prososyal davranış becerilerini geliştirmede etkili olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, özellikle prososyal davranış ve duygu tanıma boyutlarında etkinin daha güçlü hale gelebilmesi ve programın güçlü etkilerinin farklı örneklemlerle genellenebilmesi için çeşitlendirilmiş araştırma ve uygulamalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda araştırmacılara, uygulayıcılara ve politika yapıcılara yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the effects of the Participation-Based Mindfulness Education Program on preschool children's mindfulness, emotion regulation, and prosocial behavior skills. The research was carried out using an intervention design based on the advanced mixed methods design, one of the mixed research approaches. The study group consisted of 39 children aged 62 to 74 months who were enrolled in two independent preschools affiliated with the Ministry of National Education and located in the Muratpaşa district of Antalya during the second semester of the 2024–2025 academic year. The study group was determined through purposive sampling; 22 children (11 girls and 11 boys) formed the intervention group, while 17 children (8 girls and 9 boys) constituted the control group. Quantitative data were collected using three different measurement tools: (1) the Mindfulness Skills Scale for Preschool Children (Adult Form), administered based on teacher evaluations; (2) the Emotion Regulation Skills Scale for Preschool Children; and (3) the“Prosocial Behavior”sub-dimension of the Resilience Scale for Children Aged 5–6, administered individually with the children. Measurements for the intervention group were conducted at three time points (pre-test, post-test, and follow-up), whereas measurements for the control group were carried out at two time points (pre-test and post-test). Qualitative data were obtained from researcher journals; qualitative data were analyzed using MAXQDA, while quantitative data were analyzed with SPSS. The intervention group received the 12-week Participation-Based Mindfulness Program developed by the researcher. The findings revealed significant improvements in the intervention group's overall mindfulness scores as well as in the sub-dimensions of Sensory Awareness, Acceptance and Letting Go, and Bodily and Emotional Awareness. Effect sizes were found to be high, and the gains were maintained in the follow-up measurements, with some sub-dimensions even showing further increases. In the findings related to emotion regulation skills, significant improvements were observed in the intervention group's emotion expression skills, while the emotion recognition sub-dimension did not reach statistical significance, although a medium-to-large effect size was obtained. In the follow-up measurements, the gains in both emotion recognition and emotion expression skills were maintained, and strong and lasting improvements were recorded in emotion regulation strategies. With regard to prosocial behavior skills, significant increases were found in the intervention group when comparing pre-test–post-test and pre-test–follow-up scores. However, the post-test results indicated no significant difference between the intervention and control groups. This situation suggests that the progress observed in the control group may be due to the natural developmental process. Nevertheless, the medium effect size observed in the intervention group demonstrates that the program provided a distinct contribution to prosocial behaviors. The qualitative findings, based on researcher observations, supported the quantitative results. It was revealed that during and after the program, children were better able to recognize and express their emotions, their bodily and emotional awareness improved, and their empathy and compassion behaviors were strengthened. Overall, the results of the study demonstrated that the Participation-Based Mindfulness Program was effective in improving preschool children's mindfulness, emotion regulation, and prosocial behavior skills. However, in order to strengthen the effects, particularly in prosocial behavior and emotion recognition, and to generalize the robust impacts of the program across different samples, diversified research and practices are needed. In this context, recommendations were developed for researchers, practitioners, and policymakers.
Benzer Tezler
- Okul öncesi eğitime devam eden 48-66 aylık çocuklara yönelik bilinçli farkındalık (mindfulness) temelli akran ilişkisi programı önerisi
Proposal for mindfulness based peer relationship program of 48-66 month old children who continue in preschool education
MERVE YILDIRIM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EBRU AKTAN ACAR
PROF. DR. RAZİYE BİLGE UZUN
- Okul öncesinde doğa temelli ekolojik vatandaşlık farkındalığı eğitim programının geliştirilmesi: Bir eylem araştırması
Development of a nature-based ecological citizenship awareness education program in preschool: An action research
NÜSEYBE ÖZTÜRK CEYLAN
Doktora
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimHasan Kalyoncu ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER DARICA
- Educational reforms in Ethiopia: From the imperial era to the present
Etiyopya'da eğitim reformları: Emperyal dönemden günümüze
SALİH AHMED MAHAMMODA
Doktora
İngilizce
2022
Eğitim ve ÖğretimNecmettin Erbakan ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İSA KORKMAZ
- 2005, 2023 ve 2024 Maarif Modeli hayat bilgisi programlarının öğretmen görüşlerine dayalı olarak karşılaştırmalı analizi
A comparative analysis of the 2005, 2023, and the 2024 Maarif Model life sciences curricula based on teacher opinions
MELİKE SEVİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimKocaeli ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET ŞAHİN
- Okul binalarında çevre eğitimi amaçlı geçici yapı modeli önerisi
Portable structure model proposal for environmental education in school buildings
BURAK KOLTUKOĞLU