Avrupa Birliği hukukunda yapay zekânın düzenlenmesi
The regulation of artificial intelligence in the European Union law
- Tez No: 981401
- Danışmanlar: DOÇ. DR. UĞUR SAMANCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Yapay Zekâ, Yapay Zekâ Hukuku, Avrupa Birliği, Avrupa Birliği Hukuku, Yapay Zekâ Tüzüğü, Risk Temelli Yaklaşım, Temel Haklar, Düzenleyici Çerçeve, Artificial Intelligence, Artificial Intelligence Law, European Union, European Union Law, Artificial Intelligence Act, Risk-Based Approach, Fundamental Rights, Regulatory Framework
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Avrupa Birliği Hukuku Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yapay zekâ teknolojilerinin toplumsal yaşama hızlı bir şekilde nüfuz etmesiyle birlikte ortaya çıkan hukuki, etik ve toplumsal sorunları Avrupa Birliği (AB) hukuku çerçevesinde incelemektedir. Yapay zekânın gelişimi, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin korunmasından ekonomik ve sosyal yapının dönüşümüne kadar çok boyutlu etkiler doğurmuştur. Özellikle mahremiyetin, ayrımcılığın önlenmesinin ve insan onurunun korunmasının ön plana çıktığı bir ortamda, AB'nin hukuki yaklaşımı ve yeni düzenleyici çabaları önem arz eden bir alan haline gelmiştir. Bu bağlamda çalışmanın temel amacı, Avrupa Birliği tarafından yapay zekânın düzenlenmesine yönelik atılan ilk bağlayıcı ve kapsamlı adım olan Yapay Zekâ Tüzüğü'nü (Artificial Intelligence Act) tarihsel, kavramsal ve normatif temelleriyle incelemek ve AB'nin risk temelli yaklaşımı çerçevesinde, yapay zekâ teknolojilerinin insan haklarına uygun, güvenilir ve şeffaf bir biçimde kullanılmasını sağlamak amacıyla getirdiği hukuki ilkeleri, yükümlülükleri ve denetim mekanizmalarını analiz etmektir. Çalışmanın ilk bölümünde, yapay zekâ kavramının tarihsel ve teknolojik gelişimi ile birlikte, hukukta düzenleme ihtiyacının ortaya çıkış nedenleri ve insan hakları, ayrımcılık, veri güvenliği gibi temel risk alanları ele alınmaktadır. Bu kapsamda, uluslararası normatif belgeler ve etik ilkeler ile ABD, Çin, Kanada, Japonya ve Birleşik Krallık gibi AB dışı devletlerdeki örnek düzenlemeler karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. İkinci bölümde ise, AB'de yapay zekâ hukukunun gelişimi, AB kurumlarının tarihsel katkıları ve“Avrupa için Yapay Zekâ”stratejisi kapsamında Yapay Zekâ Tüzüğü'nün yasalaşma süreci açıklanmakta; tüzüğün kapsamı, uygulama alanı, risk temelli yaklaşımı, yapay zekâ sistemlerinin kategorize edilmesi, yükümlülükler ve yaptırımlar detaylandırılmaktadır. Gerçek zamanlı biyometrik tanıma ve sosyal puanlama gibi sistemlerin neden yasaklandığı ve yüksek riskli sistemlere getirilen denetim mekanizmaları ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines the legal, ethical, and social issues that have arisen alongside the rapid integration of artificial intelligence (AI) technologies into social life, within the framework of European Union (EU) law. The development of AI has created multidimensional effects, ranging from the protection of individuals' fundamental rights and freedoms to the transformation of economic and social structures. In an environment where the protection of privacy, the prevention of discrimination, and the safeguarding of human dignity have become increasingly prominent, the EU's legal approach and new regulatory initiatives have emerged as a significant field. In this context, the main aim of the study is to examine, from historical, conceptual, and normative perspectives, the Artificial Intelligence Act—which represents the first binding and comprehensive step taken by the European Union towards the regulation of AI. Within the framework of the EU's risk-based approach, the study analyzes the legal principles, obligations, and oversight mechanisms established to ensure that AI technologies are used in a manner that is consistent with human rights, trustworthy, and transparent. The first part of the study addresses the historical and technological development of the concept of AI, as well as the reasons underlying the need for legal regulation and key risk areas such as human rights, discrimination, and data security. In this context, international normative documents and ethical principles, as well as regulatory examples from non-EU countries such as the United States, China, Canada, Japan, and the United Kingdom, are examined comparatively. The second part discusses the development of AI law within the EU, the historical contributions of EU institutions, and the legislative process of the Artificial Intelligence Act within the context of the“Artificial Intelligence for Europe”strategy. The scope, areas of application, risk-based approach, categorization of AI systems, obligations, and sanctions of the Act are detailed. The reasons for the prohibition of systems such as real-time biometric identification and social scoring, and the oversight mechanisms introduced for high-risk systems, are explained in detail.
Benzer Tezler
- The impact of digitalisation on company law
Dijitalleşmenin şirketler hukukuna etkisi
AYBÜKE KESKİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELTEM KARATEPE KAYA
- Avrupa Birliği yapay zekâ tüzüğü ve Türkiye'ye uygulanabilirliği
The European Union artificial intelligence act and its application to Türkiye
MEHMET YUSUF SERT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HukukGalatasaray ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. OSMAN GAZİ GÜÇLÜTÜRK
- Managing discrimination risks in artificial intelligence under EU law: A legal assessment of the effectiveness of the AI Act
AB hukuku kapsamında yapay zekâda ayrımcılık risklerinin yönetimi: Yapay Zekâ Tüzüğü'nün etkinliğinin hukuki bir değerlendirmesi
HİLAL AYDIN
- Internet domain name infringements within the framework of unfair competition law and WIPO ICANN UDRP procedure
İnternet alan adı ihlallerinin haksız rekabet hukuku kapsamında incelenmesi ve WIPO ICANN UDRP prosedürü
GÖKÇE HİLAL ALDEMİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ECE DENİZ GÜNAY
- The right to equality and non-discrimination in artificial intelligence: legal issues, challenges, and prospects
Yapay zeka bağlamında eşitlik hakkı ve ayrımcılık yasağı: Hukuki durumlar, zorluklar ve olasılıklar
SARE KARACAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
HukukKoç ÜniversitesiKamu Hukuku Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERTİL EMRAH ODER