Üçüncü basamak bir hastanenin aile hekimliği polikliniğine başvuran yetişkin hastaların göz sağlığı okuryazarlığının değerlendirilmesi
Evaluation of eye health literacy in adult patients presenting to a family medicine outpatient clinic of a tertiary care hospital
- Tez No: 982727
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HACER HİCRAN MUTLU
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Göz hastalıkları, sağlık okuryazarlığı, göz sağlığı okuryazarlığı, aile hekimliği, Eye diseases, health literacy, eye health literacy, family medicine
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Medeniyet Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmanın amacı, Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran yetişkin hastaların göz sağlığı okuryazarlığı düzeylerini değerlendirmek ve bu düzeyin sosyodemografik faktörlerle ilişkisini belirlemektir. Çalışma, katılımcıların göz sağlığıyla ilgili bilgiye erişme, anlama ve kullanma becerilerini ölçerek toplumda göz sağlığı farkındalığını artırmaya yönelik stratejiler geliştirilmesine katkı sağlamayı ve göz sağlığı okuryazarlığı düzeyinin düşük olması durumunda sağlık hizmeti sunumunda yapılabilecek iyileştirmeler ve eğitim programlarının planlanmasına yönelik bilimsel veri sağlamayı hedeflemektedir. Bu çalışma, Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran yetişkin hastaların göz sağlığı okuryazarlığını değerlendirecek kesitsel bir anket ve ölçek çalışmasıdır. Çalışmaya 18 yaşından büyük, Türkçe bilen hastalar bilgilendirilmiş onamları alınarak dahil edilmiştir. Hastalara iki bölümden oluşan anket uygulanmıştır. Birinci bölüm 23 sorudan oluşmaktadır ve katılımcıların sosyodemografik ve sağlık bilgilerini kapsamaktadır. İkinci bölümde ise Yılmaz U, Gökler E, Güneş CE, Parça O. tarafından oluşturulan 20 soruluk 5'li Likert tipi Göz Sağlığı Okuryazarlığı Ölçeği kullanılmıştır. Temel bileşenler analizi sonucunda üç faktör belirlenmiş ve“F1: Kontrol”,“F2: Önleyici”ve“F3: Komplikasyon”olarak adlandırılmıştır. Yanıtlar“çok kolay”4,“kolay”3,“zor”2,“çok zor”1,“bilmiyorum”0 olarak puanlanmıştır. Ölçeğin kestirim değeri hesaplanmamıştır; toplam puan 0–80 arasındadır ve puan arttıkça göz sağlığı okuryazarlığı artmaktadır. Verilerin analizinde IBM SPSS Statistics 29.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) yazılımı ile birlikte R programlama dili kullanılmıştır. Katılımcıların %61,74'ünün kadın olduğu ve yaklaşık yarısının üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların %55,95'inde en az bir kronik hastalık, %65,92'sinde ise en az bir kronik göz hastalığı tespit edilmiştir. En sık görülen sistemik hastalıklar diyabet (%22,83) ve hipertansiyon iken, en yaygın göz hastalığı kırma kusurlarıdır (%54,98). Katılımcıların %33,44'ü en az bir göz cerrahisi veya lazer müdahalesi geçirmiş olup, bu işlemler içinde en sık katarakt cerrahisi uygulanmıştır (%15,11). Yaklaşık yarısı düzenli gözlük veya kontakt lens kullanmakta (%49,2), ancak düzenli göz damlası kullanımı sınırlıdır (%24,76). Katılımcıların %48,55'inin göz sağlığı okuryazarlığı kavramını daha önce duyduğu, buna karşın yarısının (%50,80) bu konuda hiç bilgi sahibi olmadığı belirlenmiştir; kendisini çok bilgili olarak değerlendirenlerin oranı yalnızca %9,65'tir. En fazla bilgi sahibi olunan hastalık grupları kırma kusurları (%77,49) ve katarakt (%58,20) olup, retina (%20,26) ve uvea (%14,79) gibi alanlarda bilgi düzeyleri düşüktür; ayrıca katılımcıların %15,76'sı hiçbir göz hastalığını bilmediğini belirtmiştir. Göz sağlığı bilgisine ulaşmak için en sık başvurulan kaynaklar sağlık profesyonelleri (%46,62) ve internet/sosyal medya (%42,77) olup, katılımcıların yalnızca %24,76'sı bu bilgiyi aile hekiminden aldığını ifade etmiştir; bununla birlikte neredeyse tüm katılımcılar (%99,68) aile hekiminden göz sağlığı konusunda bilgi almak istediklerini bildirmiştir. Son olarak, kullanılan göz sağlığı okuryazarlığı ölçeğinin iç tutarlılık düzeyinin yüksek olduğu görülmüştür (Cronbach's α = 0,931). Bu çalışmada göz sağlığı okuryazarlığı, eğitim düzeyi yüksek olanlarda, öğrenciler ve memurlarda, kronik hastalığı veya göz hastalığı bulunanlarda, cerrahi/lazer girişimi öyküsü olanlarda ve düzenli gözlük ya da kontakt lens kullananlarda daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca, göz sağlığı okuryazarlığı kavramını önceden duyanlar ve aile hekiminden bu konuda bilgi alanlar anlamlı olarak daha yüksek puanlara sahiptir. Buna rağmen, katılımcıların yalnızca küçük bir kısmı aile hekiminden bilgi aldığını belirtmiş, ancak neredeyse tamamı bu bilgiyi almak istediğini ifade etmiştir. Göz sağlığına dair bilgiye en sık sağlık profesyonelleri ve internet aracılığıyla ulaşılmış, hekim kaynaklı bilgilendirmenin daha yüksek puanlarla ilişkili olduğu görülmüştür. En çok bilinen hastalıklar kırma kusurları ve katarakt, en az bilinenler ise glokom, retina, üvea ve orbita hastalıklarıdır. Göz sağlığı okuryazarlığının yükselmesi, semptomlar ortaya çıkmadan yapılan göz muayenelerini artırarak olası görme kayıplarını önlemeye ve hasta ile sağlık sistemi düzeyinde maliyetleri azaltmaya yardımcı olabilir. Sonuç olarak, birinci basamakta yaşam boyu rutin göz taramalarının ve danışmanlık hizmetlerinin yaygınlaştırılması ile toplum genelinde kısa eğitim videoları ve bilgilendirme spotlarını içeren farkındalık kampanyalarının hayata geçirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to evaluate the eye health literacy levels of adult patients presenting to the Family Medicine Outpatient Clinic of Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital and to determine the relationship between these levels and sociodemographic factors. By assessing participants' abilities to access, understand, and use information related to eye health, the study aims to contribute to the development of strategies to increase eye health awareness in the community and, in cases where eye health literacy is low, to provide scientific data for planning improvements in health service delivery and educational programs. This study is a cross-sectional questionnaire and scale-based study designed to evaluate the eye health literacy of adult patients presenting to the Family Medicine Outpatient Clinic of Prof. Dr. Süleyman Yalçın City Hospital. Patients aged 18 years and older who spoke Turkish were included after obtaining informed consent. A questionnaire consisting of two sections was administered. The first section comprised 23 questions covering participants' sociodemographic and health-related characteristics. In the second section, the 20-item, 5-point Likert-type Eye Health Literacy Scale developed by Yılmaz U, Gökler E, Güneş CE and Parça O was used. As a result of principal component analysis, three factors were identified and labelled as“F1: Control”,“F2: Preventive”and“F3: Complication”. The response options were scored as follows:“very easy”= 4,“easy”= 3,“difficult”= 2,“very difficult”= 1 and“I don't know”= 0. A cut-off value for the scale was not calculated; the total score ranges between 0 and 80, and higher scores indicate higher eye health literacy. Data were analysed using IBM SPSS Statistics 29.0 (IBM Corp., Armonk, NY, USA) together with the R programming language. It was determined that 61.74% of the participants were female and approximately half had a university-level education or higher. At least one chronic systemic disease was present in 55.95% of the participants, and at least one chronic eye disease was identified in 65.92%. The most common systemic diseases were diabetes (22.83%) and hypertension, while the most prevalent eye condition was refractive error (54.98%). A total of 33.44% of the participants had undergone at least one eye surgery or laser intervention, cataract surgery being the most common procedure (15.11%). Approximately half of the participants regularly used glasses or contact lenses (49.2%), whereas regular use of eye drops was limited (24.76%). It was found that 48.55% of the participants had previously heard of the concept of eye health literacy, whereas half of them (50.80%) reported having no knowledge about this topic; only 9.65% rated themselves as very knowledgeable. The conditions for which participants felt most informed were refractive errors (77.49%) and cataract (58.20%), while knowledge levels were low for areas such as retinal (20.26%) and uveal (14.79%) diseases; moreover, 15.76% of the participants stated that they did not know any eye disease. The most frequently used sources for obtaining eye health information were health professionals (46.62%) and the internet/social media (42.77%), while only 24.76% reported receiving this information from their family physician; however, almost all participants (99.68%) indicated that they would like to receive information about eye health from their family physician. Finally, the internal consistency of the Eye Health Literacy Scale used in the study was found to be high (Cronbach's α = 0.931). In this study, eye health literacy was found to be higher among individuals with a higher level of education, students and civil servants, those with a chronic disease or eye disease, those with a history of surgical/laser intervention, and those who regularly used glasses or contact lenses. In addition, participants who had previously heard of the concept of eye health literacy and those who received information on this topic from their family physician had significantly higher scores. Nevertheless, only a small proportion of participants reported having received information from their family physician, although almost all stated that they would like to obtain such information from them. The most common sources of information on eye health were health professionals and the internet, and physician-based counselling was associated with higher scores. The most widely known conditions were refractive errors and cataract, whereas glaucoma, retinal, uveal and orbital diseases were the least known. Increasing eye health literacy may help prevent potential vision loss by promoting eye examinations before the onset of symptoms and may reduce costs at both the patient and health system level. In conclusion, it is recommended to expand lifelong routine eye screening and counselling services in primary care, and to implement public awareness campaigns that include short educational videos and information spots on eye health.
Benzer Tezler
- Çölyak hastalarının genel takip durumları ve çok boyutlu olarak yaşadıkları zorlukların araştırılması
Investigation of general follow-up situations and multidimensional difficulties of celiac patients
NURGÜL DOĞANAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN HÜSEYİN AKSOY
- Akut sinüzit hastalarında tanı ve tedavi: birinci ve üçüncü basamağın karşılaştırmalı maliyet analizi
Diagnosis and treatment in acute sinusitis patients: comparative cost analysis of primary care and tertiary hosptial
EBRU ATICI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiMarmara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKMAN
- Aile hekimliği polikliniğine başvuran 18-65 yaş aralığındaki bireylerde bel ağrısı sıklığı ve uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitude and behavior levels regarding pre-marital health screening among individuals applying to family health centers
HASAN HÜSEYİN MERMERKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiKarabük ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HABİBE İNCİ
- Çevre sağlığı okuryazarlığının üçüncü el sigara dumanı inanışına etkisi
The effect of environmental health literacy on third-hand smoke beliefs
HÜMEYRA BORAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA OĞULLUK
- Üçüncü basamak bir hastanenin aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların kırsal ve kentsel bölgede yaşamalarına göre geleneksel ve tamamlayıcı tıp konusundaki bilgi ve tutumları
Knowledge and attitudes of patients applying to the family medicine outpatient clinic of A tertiary hospital according to their living in rural and urban regions regarding traditional and complementary medicine
HÜLYA YILMAZ BAŞER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiHitit ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. COŞKUN ÖZTEKİN