Geri Dön

Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtisi ile çoklu ekran bağımlılığı, uyku kalitesi ve yürütücü işlevler arasındaki ilişkisinin incelenmesi

Examining the relationship between attention-deficit/hyperactivity disorder symptoms and multiscreen addiction, sleep quality and executive functions in adults

PDF İndir

  1. Tez No: 987489
  2. Yazar: ROJDA TUNÇ
  3. Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MERAL BOZDEMİR
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Psikoloji, Psychology
  6. Anahtar Kelimeler: Dikkat eksikliği, hiperaktivite-dürtüsellik, çoklu ekran bağımlılığı, uyku kalitesi, yürütücü işlevler, Inattention, Hyperactivity–Impulsivity, Multiple Screen Addiction, Sleep Quality, Executive Functions
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Maltepe Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Psikoloji Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) çocukluk çağında başlayıp yaşam boyu devam eden nörogelişimsel bir bozukluktur (Amerikan Psikiyatri Derneği (APA), 2013). İçinde bulunulan çağda teknolojinin geldiği noktada teknolojik araçların çoğalmasıyla birlikte ekran bağımlılığı oldukça artmıştır. Uyaran fazlalığı, hızla değişen çağın gerekleri gibi nedenlerle bireylerin uyku kalitelerinin de olumsuz etkilendiği bilinmektedir. Ekran bağımlılığı ve uyku kalitesi değişkenin DEHB belirti şiddeti ile ilişkisi alanyazında sıklıkla incelenen konular kapsamındadır. Ortak anatomik alanlar üzerinden DEHB ile yürütücü işlevler arasındaki ilişki de sıklıkla ele alınan konulardandır. Bu bağlamlardan yola çıkarak mevcut araştırmada çoklu ekran bağımlılığının ve uyku kalitesinin DEHB belirtilerini yordayıcı etkisi ve DEHB belirtilerinin yürütücü işlevlerle ilişkisi incelenmiştir. Araştırmanın örneklem grubu 18-50 yaş arasıda, 34 kadın, 37 erkek yetişkindir. Katılımcılara ilk olarak“Demografik Bilgi Formu”,“Erişkin DEHB Öz Bildirim Tarama Ölçeği (EÖBÖ)”,“Çoklu Ekran Bağımlılığı Ölçeği (ÇEBÖ)”,“Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKI)”,“Epsworth Uykululuk Ölçeği (EUÖ)”,“Beck Anksiyete Ölçeği”,“Beck Depresyon Ölçeği”uygulanmıştır. Ölçeklerin ardından katılımcıların mantıksal bellek, mental esneklik, inhibisyon ve dikkat gibi yürütücü işlevler alanlarını ölçmek amacıyla araştırmacı tarafından sırasıyla,“Wechsler Bellek Ölçeği -Hikaye İzleme, Düz ve Test Sayı Menzili, Mental Konsantrasyon”alt testleri,“Stroop testi'', ”İz Sürme testi“, ”Saat Çizme Testi, "Sözel Akıcılık testleri (KAS ve hayvan sayma) ve Meyve –İsim Sayma Testi'' uygulanmıştır. Araştırmada değişkenler arası ilişkiyi incelemek için Pearson Korelasyon analizi uygulanmış, DEHB'in Dikkat Eksikliği alt boyutu belirti düzeyi ile çoklu ekran bağımlılığı ve gündüz uykululuğu arasında pozitif yönlü, uyku kalitesi ile negatif yönlü anlamlı ilişkili bulunmuştur. DEHB'in Hiperaktivite-Dürtüsellik alt boyutu ile söz konusu değişkenler arasında ise anlamlı ilişki bulgulanmamıştır. DEHB'in iki alt boyutu ayrı ayrı bağımlı değişken şeklinde ele alınarak bu alt boyutlarının yordayıcı faktörleri Hiyerarşik Regresyon analizi ile incelenmiştir. Dikkat eksikliği alt boyutunu demografik değişkenlerden yaşın, diğer değişkenlerden ise çoklu ekran bağımlılığının anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Hiperaktivite-dürtüsellik alt boyutunu ise anlamlı düzeyde yordayan bir değişken bulunmamış ancak cinsiyet ve depresyon değişkenlerinin anlamlılığa yakın düzeyde oldukları bulgulanmıştır. Araştırmanın bir diğer önemli sorusuna yönelik DEHB belirti düzeyi ile yürütücü işlevler performansı arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır. DEHB tanısı bağlamında rastlananın aksine DEHB belirti düzeyinin cinsiyete göre değişimi de anlamlı bulgulanmamıştır. Bu sonuçlara göre, DEHB Dikkat eksikliği alt boyutu belirtileri yaş ilerledikçe azalmakta, çoklu ekran bağımlılığı bu belirti düzeyini olumsuz yönde etkilemektedir. DEHB tanısı almamış yetişkinlerde, DEHB belirti düzeyi cinsiyete göre farklılaşmamakta, yürütücü işlev becerileri de doğrudan belirti düzeyi ile ilişki göstermemektedir.

Özet (Çeviri)

Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder (ADHD) is a neurodevelopmental disorder that begins in childhood and continues throughout the lifespan (American Psychiatric Association, 2013). In today's technological era, the proliferation of digital devices has led to a substantial increase in screen addiction. It is also known that excessive environmental stimuli and the fast-paced demands of modern life negatively affect individuals' sleep quality. The relationships between screen addiction, sleep quality, and ADHD symptom severity have been frequently examined in the literature, as has the connection between ADHD and executive functions through shared neuroanatomical mechanisms. Based on these contexts, the present study aimed to investigate the predictive effects of multiple screen addiction and sleep quality on ADHD symptoms, as well as the relationship between ADHD symptom levels and executive function performance. The study sample consisted of 71 adults (34 females, 37 males) aged between 18 and 50 years. Participants first completed the Demographic Information Form, the Adult ADHD Self-Report Scale (ASRS), the Multiple Screen Addiction Scale (MSAS), the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), the Epworth Sleepiness Scale (ESS), the Beck Anxiety Inventory (BAI), and the Beck Depression Inventory (BDI). Subsequently, to assess executive functions such as logical memory, mental flexibility, inhibition, and attention, participants were administered the Wechsler Memory Scale subtests (Story Recall, Digit Span, and Mental Control), the Stroop Test, the Trail Making Test, the Clock Drawing Test, and Verbal Fluency Tests (phonemic, categorical, and fruit–name fluency). Pearson correlation analyses revealed that the inattention subscale of ADHD symptoms was positively correlated with multiple screen addiction and daytime sleepiness, and negatively correlated with sleep quality. No significant relationships were found between hyperactivity–impulsivity and these variables. Hierarchical regression analyses were conducted by treating the two ADHD subdimensions as dependent variables. Results indicated that age and multiple screen addiction significantly predicted inattention, whereas no variable significantly predicted hyperactivity–impulsivity; however, gender and depression approached significance. Furthermore, no significant associations were observed between ADHD symptom levels and executive function performance. Contrary to findings commonly reported in clinical ADHD samples, ADHD symptom levels with nonclinical samples did not differ by gender. Overall, these results suggest that inattention symptoms decrease with age, while multiple screen addiction negatively influences attention. Among adults without a clinical ADHD diagnosis, ADHD symptom levels do not vary by gender, and executive function performance appears to be independent of symptom severity.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    980026

    Intolerance of uncertainty and time management skills of individuals with attention deficit hyperactivity disorder symptoms

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu semptomu olan bireylerde belirsizliğe tahammülsüzlük ve zaman yönetimi becerileri

    RABİA SELAMET

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Eğitim ve Öğretimİbn Haldun Üniversitesi

    Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. AYŞE DİLŞAD YAKUT

  2. Tez No

    925842

    Yavaş bilişsel tempo ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğununkronotip ve uyku bozuklukları açısından karşılaştırılması

    Sluggish cognitive tempo and attention deficit hyperactivity disordercomparison in terms of chronotype and sleep disorders

    YADİGAR DÜĞÜNCÜ TERLEMEZ

    Tıpta Uzmanlık

    İngilizce

    İngilizce

    2023

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. NAGİHAN CEVHER BİNİCİ

  3. Tez No

    485564

    Obsesif kompulsif bozukluğu çocukluk çağı dikkat eksikliği hiperaktivitesi ve anne baba tutumları arasındaki ilişkinin araştırılması

    Childhood attention deficit hyperactivity disorder levels of obsessive-compulsive disorder patients and the relation between parental attitude

    SEVCAN ŞAMİLOĞLU

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    PsikolojiÜsküdar Üniversitesi

    Klinik Psikoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. BARIŞ METİN

  4. Tez No

    986615

    Sosyal medya içerik üreticilerinde dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu belirtileri, tükenmişlik, stres ve iş-yaşam dengesi arasındaki ilişki: Sosyal destek ve başa çıkma stratejilerinin düzenleyici rolü

    The relationship between attention deficit and hyperactivity disorder symptoms, burnout, stress and work–life balance in social media content creators: The moderating role of social support and coping strategies

    ALİ RIZA TÜRKMEN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. RAMAZAN KONKAN

  5. Tez No

    966450

    Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite eğilimi ile psikolojik belirtiler ve yaşam doyumu arasındaki ilişkide kendinden memnun olma (Öz memnuniyet), aile yaşam doyumu ve kariyer doyumunun aracılık rolleri

    The mediating roles of self-satisfaction, family life satisfaction and career satisfaction in the relationship between attention deficit and hyperactivity tendency with psychological symptoms and life satisfaction in adults

    ŞERAFETTİN ÇELİK

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesi

    Aile Danışmanlığı ve Eğitimi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYŞE REZAN ÇEÇEN EROĞUL

Geri Dön