Somon balığının hedef pazarının hibrit çok kriterli karar verme yöntemi ile belirlenmesi
Determining the target market of salmon using hybrid multi-criteria decision making method
- Tez No: 990108
- Danışmanlar: DOÇ. DR. PELİN ŞENTÜRK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Deniz ürünleri, Hedef pazar, Somon, Sürdürülebilir üretim, Uluslararası ticaret, WASPAS yöntemi, Çok kriterli karar verme, Seafoods, Target market, Salmon, Sustainable manufacturing, International trade, WASPAS method, Multi criteria decision making
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Üretim Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Türkiye, deniz ürünleri sektörü açısından stratejik bir konumda yer almakta olup, somon balığı üretimi de son yıllarda dikkat çeken bir büyüme göstermektedir. Yerli somon üretimi, özellikle Karadeniz ve Marmara Denizi'nde yapılan soğuk su balıkçılığı ile artarken, Türkiye hâlâ büyük oranda somon ithalatına dayalı bir pazar yapısına sahip olmaktadır. Yüksek kaliteli somon üretiminin artması hem iç talebin karşılanmasında hem de ihracatın artırılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Türk somonu, üretim kapasitesinin artırılması ve kalite standartlarının yükseltilmesiyle, iç talep ve ihracat hacmini büyütme potansiyeline sahiptir. Dış ticaret açısından ise Türkiye, somon ihracatını artırmaya yönelik adımlar atmakta ve başta Avrupa, Orta Doğu ve Rusya olmak üzere, önemli pazarlarla ticaret yapmaktadır. İleriye dönük olarak, sürdürülebilir üretim ve uluslararası ticaretin geliştirilmesi, Türk somonunun global pazardaki rekabet gücünü artıracaktır. Bu çalışmada, canlı ve donmuş somon balığı ihracatında en uygun hedef pazarların belirlenmesi amacıyla Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden olan Entropi ve WASPAS yöntemleri hibrit olarak kullanılmıştır. Öncelikle, canlı somon balığı için ithalat değeri, ticaret dengesi, birim ürün değeri, tedarikçi yoğunluğu ve lojistik performans indeksi gibi beş objektif kriter Entropi yöntemiyle analiz edilerek, bu kriterlerin ağırlıkları nesnel biçimde hesaplanmıştır. En yüksek ağırlık olarak ticaret dengesi (0,4100), en düşük ağırlık ise lojistik performans indeksi (0,0084) olarak belirlenmiştir. Bu ağırlıklar kullanılarak WASPAS yöntemiyle 20 ülke normalize edilmiş kriter değerleri üzerinden sıralanmış; hem ağırlıklı toplam hem de ağırlıklı çarpım yöntemlerinin sonuçları birleştirilmiştir. Nihai sonuçlara göre Suudi Arabistan, Malezya ve Portekiz, somon balığı ihracatı için en uygun hedef pazarlar olarak belirlenmiştir. Donuk somon balığı için belirlediğimiz beş kriter Entropi yöntemiyle analiz edilerek, bu kriterlerin ağırlıkları nesnel biçimde hesaplanmıştır. En yüksek ağırlık olarak ticaret dengesi (0,3696), en düşük ağırlık ise lojistik performans indeksi (0,0126) olarak belirlenmiştir. Bu ağırlıklar kullanılarak Entropi yöntemiyle 18 ülke normalize edilmiş kriter değerleri üzerinden sıralanmış; hem ağırlıklı toplam hem de ağırlıklı çarpım yöntemlerinin sonuçları birleştirilmiştir. Nihai sonuçlara göre Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kamerun ve Suudi Arabistan somon balığı ihracatı için en uygun hedef pazarlar olarak belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
Turkey is strategically located in terms of the seafood sector, and the salmon sector has also shown remarkable growth in recent years. While domestic salmon production has increased, especially with cold water fishing in the Black Sea and the Marmara Sea, Turkey still has a market structure largely based on salmon imports. With the increase in salmon consumption, Turkey has a significant market share in the domestic market. In terms of foreign trade, Turkey is taking steps to increase salmon exports and is trading with important markets, especially in Europe, the Middle East and Russia. Salmon finds an important market in countries where health awareness is rising and demand for seafood is increasing. Turkey is also evaluating export opportunities, especially in processed salmon products (such as smoked salmon). As a result, the Turkish salmon sector is a sector with growth potential both in the domestic market and in foreign trade. Going forward, sustainable production and developing international trade will increase the competitiveness of Turkish salmon in the global market. In this study, hybrid Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods such as Entropy and WASPAS were employed to identify the most suitable target markets for salmon exports. Initially, five objective criteria—import value, trade balance, unit product value, supplier concentration, and logistics performance index—were analyzed using the Entropy method to calculate their weights objectively. The highest weight was assigned to trade balance (0.4100), while logistics performance index received the lowest importance (0.0084). These weights were then applied in the WASPAS method, where 20 countries were ranked based on their normalized values across these criteria. By combining the results of both the weighted sum and weighted product models, the final scores indicated that Saudi Arabia, Malaysia, and Portugal are the most promising target markets for salmon exports import value, trade balance, unit product value, supplier concentration, and logistics performance index—were analyzed using the Entropy method to calculate their weights objectively. The highest weight was assigned to trade balance (0.3696), while logistics performance received the lowest weight (0.0126). These weights were then applied in the Entropy method, where 18 countries were ranked based on their normalized values across these criteria. By combining the results of both the weighted sum and weighted product models, the final scores indicated that Congo, Cameroon, and Saudi Arabia are the most promising target markets for salmon exports.
Benzer Tezler
- L'analyse semiotique des traductions de l'œuvre intitulée Les Misérables de Victor Hugo dans le contexte Turc du point de vue de la sémiotique de la traduction
Vıctor Hugo'nun Sefiller adlı romanının Türkçe çevirilerinin göstergebilimsel analizi
SERPİL ÖZBÜKER
Yüksek Lisans
Fransızca
2024
Fransız Dili ve EdebiyatıGalatasaray ÜniversitesiFransız Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜNDÜZ ÖZTÜRK KASAR
- Somon balığının dondurarak kurutulmasında farklı ön işlemlerin kurutma karakteristiğine etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of different pretreatments on drying characteristics in freeze drying of salmon
EZGİ MIDIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Kimya MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiKimya Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AZMİ SEYHUN KIPÇAK
- Farklı pişirme yöntemlerinin somon balığının (Salmo salar) besin kompozisyonu ve duyusal kalitesi üzerine etkisi
The effects of different cooking methods on nutrient composition and sensory quality of salmon (Salmo salar)
GÖRKEM TEYİN
Doktora
Türkçe
2024
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıNecmettin Erbakan ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE FERHAN NİZAMLIOĞLU
- Gravlaks yöntemiyle hazırlanan palamut balığının (Sarda sarda, Bloch 1793) +4±1 oc 'deki muhafazası; fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik yönden incelenmesi
Storage of bonito (Sarda sarda, Bloch 1793) fish preped by gravlaks method at + 4±1 oc; physical, chemical and microbiological determination
MELİKE VURAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Su ÜrünleriSinop ÜniversitesiSu Ürünleri Avlama ve İşleme Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMET KOCATEPE
- Farklı tuz yoğunluklarının sıcak dumanlanmış somon (Salmo salar), alabalık (Onchorhynchus mykiss) ve uskumru (Scomber scombrus) filetolarının kalitesi üzerine etkisi
Effect of different salt concentration on fillet quality of hot smoking somon (Salmo salar), rainbow trout (Onchorhynchus mykiss) and mackerel (Scomber scombrus)
MUSTAFA RÜÇHAN PEKCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Su ÜrünleriKastamonu ÜniversitesiSu Ürünleri Yetiştiriciliği Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SONER BİLEN
YRD. DOÇ. DR. FİKRET ÇAKIR