فاعلية توظيف الأساليب البلاغية في تدريس اللغة العربية لغير الناطقين بها وتأثيرها في تذوق اللغة
Arapça öğretimi materyallerinde belagat üsluplarının kullanımı ve öğrencilerin dil edinimi üzerindeki etkisi
- Tez No: 990987
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ALİ BENLİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Eğitim ve Öğretim, Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Linguistics, Education and Training, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri (arapça) Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Meânî, Beyân ve Bedî' ilimlerini temsil eden Belâgat unsurlarının, Arapça'nın yabancı dil olarak öğretimindeki etkisini incelemeyi ve bu unsurların, Arapça'yı yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin dilsel ve estetik zevklerini geliştirmedeki katkı düzeyini araştırmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi, saha gözlemleri ve pedagojik bulgulardan kaynaklanmaktadır. Bu gözlemler, Arapça'yı yabancı dil olarak öğreten müfredatların çoğunda yeterli belâgat içeriğinin bulunmadığını, bunun da öğrenenlerin metinlerle estetik düzeyde etkileşim kurma ve dilin kültürel ile retorik boyutlarını anlama becerilerini sınırladığını ortaya koymaktadır. Araştırma, yabancılara yönelik Arapça öğretiminde Belâgatın zayıf biçimde yer alması ve bunun sonucunda öğrencilerde dilsel duyarlılığın ve edebî zevkin gelişimindeki eksiklik sorununa dayanmaktadır. Çalışmanın amacı, belâgatın eğitsel ve estetik bir araç olarak önemini vurgulamak; bu sayede öğrencilerin metinleri daha derinlemesine anlamalarını sağlamak, onların daha doğru ve etkili Arapça söylem üretebilmelerine katkıda bulunmaktır. Ayrıca, belâğî unsurların öğretim programlarına uygun düzeylerde entegre edilmesine yönelik pratik bir model ortaya koymak da çalışmanın temel hedefleri arasındadır. Araştırmacı, kuramsal çerçeveleri, belâgat kavramlarını ve öğretim programlarının mevcut durumunu incelemek amacıyla betimsel-analitik yöntemi kullanmış, ayrıca belâğî üslupların öğretiminin öğrenciler üzerindeki gerçek etkisini ölçmek için deneysel yönteme başvurmuştur. Çalışma iki ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölüm, dört temel bölümden oluşmaktadır: • Birinci bölüm, belâgat ilminin kuramsal çerçevesi ve tarihsel gelişimini ele almıştır. • İkinci bölüm, meânî ilmi ve onun öğretimsel uygulamalarına odaklanmıştır. • Üçüncü bölüm, beyân ilmini incelemiştir. • Dördüncü bölüm ise bedî' ilmini, onun öğretimdeki etkinliği ve öğretim güçlükleri açısından değerlendirmiştir. İkinci bölüm ise uygulamalı nitelikte iki kısımdan oluşmaktadır: • İlk kısım,“Analitik Bir İnceleme – Miftâhü'l-Arabiyye Örneği”başlığını taşımakta olup, belirli bir ders kitabı üzerinden çözümleme sunmaktadır. • İkinci kısım ise“Türk Öğrencilerle Arapça Öğretiminde Varsayımsal Alan Deneyimleri”başlığıyla, uygulamalı bir araştırma niteliği taşımaktadır. Bu kısımda araştırmacı, öğrencilerin belâgat türlerini anlama düzeylerini belirlemek amacıyla anketler uygulamış, elde edilen verileri istatistiksel olarak analiz ederek sonuçları değerlendirmiş ve eğitsel çıkarımlar ortaya koymuştur. Araştırma sonuçları, belâgatın aşamalı ve planlı bir biçimde öğretilmesinin, Arapça'yı yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin okuma, anlama ve ifade becerilerini geliştirdiğini, ayrıca onların özellikle Kur'anî, şiirsel ve edebî metinlere yönelik estetik duyarlılığını artırdığını ortaya koymuştur. Sonuçlar ayrıca, mevcut öğretim programlarının yeniden gözden geçirilmesi ve bu programlara, öğrencilerin dilsel ve iletişimsel yeterlik düzeyleriyle uyumlu şekilde kademelendirilmiş belâgat unsurlarının dâhil edilmesi gerekliliğini vurgulamıştır. Bu kapsamda, uygun metinlerin ve etkileşimli etkinliklerin kullanılması önerilmektedir. Çalışmada, belâgatın yabancılara Arapça öğretim programlarına özellikle orta ve ileri düzeylerden itibaren entegre edilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Ayrıca, belâgat kavramlarının aşamalı bir yaklaşımla öğretilmesi, öğretmenlerin bu konuda öğrencinin dilsel ve kültürel arka planını dikkate alan, ilgi çekici öğretim yöntemleriyle hazırlanması gerektiği vurgulanmıştır. Bunun yanı sıra, öğrencilerin dilsel zevkini geliştirmeyi amaçlayan, Kur'an-ı Kerîm, hadis-i şerif, Arap şiiri ve nesrinden alınan örnekleri kullanan öğretim materyallerinin hazırlanması da çalışma tarafından önerilen temel hususlar arasında yer almaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the impact of rhetorical devices—represented by the sciences of Maʿānī (semantics), Bayān (figurative expression), and Badīʿ (embellishment)—on teaching Arabic as a foreign language, and to explore the extent to which these devices contribute to developing linguistic and aesthetic appreciation among non-native learners of Arabic. The significance of this study arises from pedagogical and field observations indicating that curricula for teaching Arabic to non-native speakers often lack sufficient rhetorical content. This deficiency limits learners' ability to engage aesthetically with texts and to comprehend the cultural and rhetorical dimensions of the language. The research is based on a central problem: the weak presence of rhetoric in educational materials designed for non-native learners of Arabic, which results in limited development of linguistic sensitivity and literary appreciation. The study aims to highlight the importance of rhetoric as both a pedagogical and aesthetic tool, through which learners' comprehension of texts can be enhanced and their ability to produce more precise and eloquent Arabic discourse strengthened. Moreover, it seeks to propose a practical framework for integrating rhetorical devices into language curricula at levels appropriate to non-native speakers. The researcher employed the descriptive-analytical method to examine the theoretical frameworks, rhetorical concepts, and the current state of Arabic language curricula. In addition, the experimental method was utilized to measure the actual impact of teaching rhetorical devices on a sample of students. The study is organized into two main parts. The first part comprises four principal chapters: • The first chapter discusses the theoretical framework of rhetoric and its historical development. • The second chapter addresses the science of Maʿānī and its pedagogical applications. • The third chapter focuses on the science of Bayān. • The fourth chapter examines the science of Badīʿ in terms of its effectiveness and the challenges of teaching it. The second part consists of two applied chapters. The first, titled“An Analytical Study – Miftāḥ al-ʿArabiyya as a Model,”presents an in-depth analysis of a selected textbook. The second, titled“Hypothetical Field Experiments with Turkish Learners of Arabic,”adopts a practical approach. In this section, the researcher conducted questionnaires and tracking assessments to measure the extent of learners' understanding of rhetorical patterns, followed by data analysis and the presentation of related statistical findings. The findings revealed that teaching rhetoric—when presented in a gradual and systematic manner—contributes significantly to enhancing the reading, comprehension, and expression skills of non-native learners of Arabic, while also raising their level of aesthetic appreciation of texts, particularly Qur'anic, poetic, and literary ones. The results further indicated a genuine need to review the currently adopted curricula and to incorporate progressively structured rhetorical components that align with learners' linguistic and communicative proficiency levels, making use of appropriate texts and interactive activities. The study recommended that rhetoric be integrated into Arabic language curricula for non-native speakers, starting from the intermediate level and beyond, with an emphasis on gradual presentation of rhetorical concepts and on preparing teachers to teach them through engaging methods that take into account learners' linguistic and cultural backgrounds. It also recommended the development of instructional materials that foster linguistic and aesthetic appreciation, drawing on examples from the Qur'an, Prophetic Hadith, Arabic poetry, and prose to enrich the teaching process.
Benzer Tezler
- فاعلية المبادئ التعليمية في الدليل الشامل للعربية الشامية والدليل الشامل للعربية المعاصرةالمستخدمة لتعليم العربية لغير الناطقين بها
Yabancılara Arapça öğretiminde kullanılan“Ed-Dalil-Şamil-Lil-Arabiyeytuş-Şamile”ve“Ed-Dalil-Şamil Lil-Arabiyyetul-Muasıra”eserlerinin Arapça öğretimi açısından incelenmesi / The effectiveness of educational principles in the comprehensive guide to levantine Arabic and the comprehensive guide to contemporary Arabic for teaching Arabic to non-native speakers
DALIA MUNEER QASIM
Yüksek Lisans
Arapça
2021
Eğitim ve Öğretimİstanbul Aydın ÜniversitesiArap Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ INAYETULLA AZIMOV
- فاعلية الحوار فى تنمية الثقافة الإسلامية لدارسى اللغة العربية من غير الناطقين بها
Arapça dil öğrencilerine diyalog etkinliğinin islam kültürlerine etkileri
AHMED HASSAN MOHAMED ALI
Yüksek Lisans
Arapça
2007
Eğitim ve ÖğretimAın Shams UnıversıtyEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HASAN SEYYİD ŞEHHADE
PROF. DR. ESMA İBRAHİM ŞERİF
- فاعلية النصوص الأدبية في تعليم العربية للناطقين بغيرها وأثرها في الكفايات اللغوية والتواصلية
Edebi metinlerin yabancılar için Arapça öğretiminde etkinliği, dil yeterliliği ve iletişim üzerindeki etkisi
SHEHAB AHMED HASAN AL-JUBOURİ
Doktora
Arapça
2024
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM ÖZAY
- تقييم فاعلية أدوات التسويق الإلكتروني في تحفيز الأفراد للتبرع للجمعيات الخيرية
Bireyleri hayır kurumlarına bağış yapmaya motive etmede e-pazarlama araçlarının etkinliğinin değerlendirilmesi
ERFAN AHMAD TAWFIK
Yüksek Lisans
Arapça
2024
Ekonomiİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ MOHAMMAD GHAITH MAHAINI
- دور المعلومات المحاسبية وفقا لأيوفي في فاعلية إدارة مخاطر التمويل المصرفي
AAOIFI'ye göre muhasebe bilgilerinin banka finansmanı risk yönetiminin etkinliğindeki rolü
ABDALLAH ERHIMA ERHIMA
Doktora
Arapça
2023
Dinİstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesiİslam İktisadı ve Hukuku Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. OSAMA AL HAMWI