Geri Dön

Kur'an'da ahlâki bir değer olarak cömertlik ve olumsuz karşıtı olarak cimriliğin kavramsal tahlili

Conceptual analysis of generosity as a moral value and stinginess as its negative opposite in the Qur'an

PDF İndir

  1. Tez No: 992081
  2. Yazar: OKAN KAYA
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM HAKKI İMAMOĞLU
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Karabük Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Ahlâk, insan davranışlarını düzenleyen ve toplum içerisindeki etkileşimleri yönlendiren evrensel bir kavram olarak tanımlanabilir. Bu kavramın temelinde yer alan değerler, insanların birbirleriyle ilişki kurmalarını sağlar. Ahlâki değerlerin anlaşılması ve hayata geçirilmesi, kültürel farklılıklara rağmen genellikle benzerlikler gösterir. Cömertlik, sadece maddi varlıkların paylaşımıyla sınırlı değildir; zaman, ilgi, sevgi gibi manevi değerlerin de cömert bir şekilde paylaşılmasını önerir. Cimrilik, bencillik ve paylaşmama eğilimi olarak tanımlanabilir. Kur'an'ın ahlâki öğretileri, bireyin kendi iç dünyasını düzeltmesini ve toplum içinde daha olumlu bir etki yaratmasını hedeflemektedir. Cimrilik ve cömertlik örnekleri, insanların maddi ve manevi zenginliği nasıl kullanmaları gerektiği konusunda yol gösterici nitelik taşır. Bu nedenle, ahlâki değerlerin evrenselliği ve Kur'an'ın bu değerler üzerindeki vurgusu, insanların daha iyi bir toplum inşa etme çabalarına rehberlik etmektedir. Tezimiz, Kur'an-ı Kerim'in perspektifinden hareketle cömertlik ve cimrilik kavramlarını tahlil etme amacı taşımaktadır. İslam anlayışı, tevhid inancının merkezinde yükselirken, ahlâki değerlerini ve gücünü imandan almaktadır. Bu İslamî ahlâk anlayışının temel kaynağı, Kur'an-ı Kerim'in müstesna öğretileri ile ilişkili sünnettir. İslam ahlâkının somut hali, Hz. Peygamber'in örnek şahsiyeti vasıtasıyla kendini bulmaktadır. Kur'an-ı Kerim'in evrensel mesajı, fert düzeyinden başlayarak toplumsal boyutlara uzanan kapsayıcı ilkeleri içermektedir. Bu evrensel ilkelerin temel taşlarından ikisi cömertlik ve cimriliktir. Ahlâki bütünlüğün bir parçası olarak, cömertlik erdemi insanın içsel zenginliğini yansıtırken, cimrilik ise manevi darlık ve kısıtlamanın bir yansıması olarak ortaya çıkmaktadır. Bu noktada, ahlâki düşüncenin evrenselliğine odaklanarak Kur'ân'ın perspektifine yönelmek gerekmektedir. Kur'an-ı Kerim, insanlığın tüm zamanlar ve mekânlar için geçerli ahlâki ilke ve öğretilerini barındıran eşsiz bir kaynaktır. Cömertlik ve cimrilik, evrensel öğretilerle insan vicdanına hitap eden değerlerdir. Kur'an-ı Kerim'in ışığında cömertlik ve cimrilik kavramları, İslam'ın evrensel ahlâki ilkelerinin birer yansıması olarak öne çıkmaktadır. Bu kavramlar, sadece bireysel düzeyde değil, aynı zamanda toplumsal düzeyde de ahlâki bir rehberlik sunmaktadır. İslam'ın etik öğretileri, insanlığın manevi gelişimine katkı sağlayacak ve toplumsal dayanışma ruhunu güçlendirecek şekilde hayat bulmaktadır. Cömertlik, Kur'an-ı Kerim'de özel bir vurguyla ele alınan niteliklerden biridir. Allah'ın takdir ettiği bir davranış biçimi olarak, insanın ihtiyaç sahiplerine kendi nimetlerini, sadece Allah'ın rızasını gözeterek ve iç huzuruyla paylaşması anlamına gelir. Kur'an-ı Kerim'de cömertlik, çeşitli yönleriyle ayrıntılı bir şekilde ele alınmıştır. Zira bu erdem sadece maddi yardımla sınırlı kalmayıp, manevi boyutta da değerlendirilmiştir. Diğer yandan, cimrilik bireyin bencilce servet biriktirme arzusuyla hareket ederek malını ve imkanlarını paylaşmaktan kaçınması veya başkalarının sahip olduklarını kıskanması şeklinde kendini göstermektedir. Cömertliğin karşıtı olarak, cimrilik Kur'an-ı Kerim'de, kişinin cehennem azabına uğrayabileceği olumsuz negatif bir davranış olarak anlatılmıştır. Bu iki kavram, insanın toplumsal ve manevi hayatını şekillendiren önemli değerler olarak, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde dikkate gerektirmektedir. Bu çalışmanın temel odak noktası, Kur'an'ın içerisinde yer alan cömertlik ve cimrilik kavramlarının derinlemesine analizidir. Çalışmamız üç ayrı bölümden oluşmaktadır. Bu tez çalışması, İslam ahlakında cömertlik ve cimrilik kavramlarının Kur'an-ı Kerim ve hadisler bağlamında derinlemesine incelenmesini amaçlamaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde, ahlak kavramına ilişkin teorik bir çerçeve sunulmuş, ahlakın tanımı, konusu, gayesi ve mahiyeti ele alınmıştır. Bunun yanı sıra, ahlak ilmi ve ahlaka ilişkin temel kavramlar (nefs, vicdan, terbiye) detaylandırılarak ahlakın temelleri, çeşitleri ve boyutları incelenmiştir. Kur'an-ı Kerim'de ahlak anlayışının genel yapısı, ahlak ile salih amel ve niyet ilişkisi tartışılmış, İslam ahlakında cömertlik ve cimrilik gibi spesifik konular derinlemesine ele alınmıştır. Ayrıca, Cahiliye dönemindeki cömertlik ve cimriliğe ilişkin anlayışlar, tarihi bağlamlarıyla değerlendirilmiştir. İkinci bölümde, Kur'an-ı Kerim'de cömertlik kavramının anlam çerçevesi teorik ve kavramsal düzeyde analiz edilmiştir. Cömertliğin bireysel ve toplumsal boyutlarına odaklanılarak psiko-sosyal etkileri irdelenmiştir. Kur'an'da cömertlikle ilişkilendirilen Îsar, İt'âm, İnfak, Kerem ve İhsan gibi kavramlar ele alınarak, bu kavramların Kur'an'daki bağlamsal kullanımları detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Ayrıca, cömertliğin İslam toplumundaki yeri ve önemi tartışılmıştır. Üçüncü bölümde ise, Kur'an-ı Kerim'de cimrilik kavramı kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Cimriliğin anlam çerçevesi, bireysel ve toplumsal etkileri, insan tabiatı ile olan ilişkisi detaylandırılmıştır. Kur'an'da cimrilikle bağlantılı olarak geçen Buhl, Şuhh, Tebzîr, İsraf ve Küfür gibi kavramlar kavramsal bir analizle ele alınmıştır. Bununla birlikte, cimrilik ile münafık karakteri arasındaki bağlantılar incelenmiş, olumsuz bir karakter tipi olarak cimri insanın özellikleri açıklanmıştır. Sonuç bölümünde, elde edilen bulgular çerçevesinde cömertlik ve cimrilik kavramlarının İslam ahlakındaki yeri değerlendirilmiş, bu kavramların birey ve toplum üzerindeki ahlaki, sosyal ve psikolojik etkileri tartışılmıştır. Çalışma, ilgili literatürdeki teorik boşlukların doldurulmasına katkı sağlamayı hedeflemekle birlikte, İslam ahlakına ilişkin daha geniş bir anlayış oluşturmayı amaçlamaktadır.

Özet (Çeviri)

Morality can be defined as a universal concept that regulates human behavior and guides interactions within society. The values underlying this concept enable individuals to build relationships with one another. Despite cultural differences, the understanding and implementation of moral values often reveal significant similarities. Generosity, as a moral virtue, extends beyond the sharing of material possessions; it also involves the generous sharing of intangible values such as time, attention, and love. Conversely, miserliness is characterized by selfishness and an unwillingness to share. The Qur'an's ethical teachings aim to refine the individual's inner world and foster a more positive impact on society. Examples of generosity and miserliness serve as guiding principles for how individuals should use their material and spiritual resources. Therefore, the universality of moral values and the Qur'an's emphasis on these principles provide a framework for building a better society. This thesis seeks to analyze the concepts of generosity and miserliness from the perspective of the Qur'an. Islamic thought, grounded in the oneness of God (tawhid), derives its moral values and strength from faith. The foundational sources of Islamic morality are the unique teachings of the Qur'an and the Sunnah. Islamic ethics find their concrete expression in the exemplary character of the Prophet Muhammad (peace be upon him). The Qur'an's universal message encompasses principles that apply to both individual and societal levels. Among these universal principles, generosity and miserliness stand as two foundational elements. As part of moral integrity, generosity reflects inner richness, while miserliness manifests as a form of spiritual constriction and limitation. Thus, it is essential to focus on the universality of moral thought and delve into the Qur'anic perspective. The Qur'an, as an unparalleled source, encompasses moral principles and teachings that are applicable to all times and places. Generosity and miserliness, as universal values, appeal to human conscience and guide moral behavior. The concepts of generosity and miserliness in the Qur'an reflect the universal ethical principles of Islam. These concepts provide moral guidance not only on an individual level but also within societal contexts. The ethical teachings of Islam contribute to humanity's spiritual development and strengthen the spirit of social solidarity. Generosity is highlighted as a virtue in the Qur'an, where it is praised as an act of divine approval. It refers to sharing one's resources with those in need, purely for the sake of Allah's pleasure and with inner contentment. The Qur'an addresses generosity comprehensively, extending its significance beyond material aid to include spiritual dimensions. On the other hand, miserliness is depicted as the selfish hoarding of wealth and resources, as well as envy toward others' possessions. As the antithesis of generosity, miserliness is described in the Qur'an as a negative behavior that may lead to divine punishment in the afterlife. These two concepts significantly shape both the moral and social dimensions of human life and merit attention on both individual and societal levels. The primary focus of this study is to conduct an in-depth analysis of the concepts of generosity and miserliness as presented in the Qur'an. The thesis is structured into three main chapters. In the first chapter, a theoretical framework for morality is established, addressing its definition, scope, purpose, and nature. Key concepts such as the soul (nafs), conscience, and discipline are elaborated upon. The foundational principles, types, and dimensions of morality are examined, followed by a discussion on the Qur'anic perspective on ethics, its relationship with righteous deeds (salih amal), and intention. Specific topics such as generosity and miserliness in Islamic ethics are explored in detail, while the understanding of these concepts during the pre-Islamic (Jahiliyyah) period is also considered within a historical context. The second chapter provides a detailed conceptual and theoretical analysis of generosity as portrayed in the Qur'an. The individual and societal dimensions of generosity are examined, emphasizing its psychosocial impacts. Key terms associated with generosity, such as Îsar (selflessness), It'âm (feeding), Infaq (spending in the way of Allah), Karim (nobility), and Ihsan (excellence), are thoroughly analyzed in their Qur'anic contexts. Furthermore, the significance and role of generosity within Islamic society are critically evaluated. The third chapter focuses on the concept of miserliness in the Qur'an. It provides a comprehensive exploration of its conceptual framework, its individual and societal implications, and its connection to human nature. Terms associated with miserliness, such as Buhl (stinginess), Shuhh (greed), Tabdhir (wastefulness), Israf (extravagance), and Kufr (ingratitude for blessings), are analyzed through a conceptual lens. Additionally, the relationship between miserliness and hypocritical (munafiq) characteristics is discussed, and the negative attributes of a miserly individual are outlined as a detrimental personality type. In the conclusion, the findings are synthesized to evaluate the significance of generosity and miserliness within Islamic ethics. Their moral, social, and psychological implications for individuals and societies are discussed comprehensively. This study aims to address theoretical gaps in the existing literature and contribute to a broader understanding of Islamic ethics, emphasizing the Qur'an's universal moral values as a guiding framework for fostering a cohesive and virtuous society.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    888281

    Câhiliye ahlâkından Kur'an ahlâkına değişim ve dönüşüm

    Change and transformation from jāhiliyya ethics to Qur'anic ethics

    HASAN KESKİN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinRecep Tayyip Erdoğan Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUHAMMET YILMAZ

  2. Tez No

    894968

    Medeni surelerde ahlaki ilkeler

    Moral principles in the surahs revealed in medina

    MEHMET GÜLLÜ ORMAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2024

    DinErciyes Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MEHMET DEMİRCİ

  3. Tez No

    413823

    İslam dininde teâvün kavramı ve toplum üzerindeki etkileri

    The concept of teâvün inthe religion of İslam and its influences on the society

    NAZIM ÇETİN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2015

    DinAnkara Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MESUT OKUMUŞ

  4. Tez No

    1017209

    Yazıcıoğlu Mehmed'in Muhammediye adlı eserinde dinî, edebî (hikâye) ve ahlakî unsurların çözümlenmesi

    Analysis of religious, literary (story) and moral elements in Yazıcıoğlu Mehmed's Muhammediye

    BUKET TOPATAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    Türk Dili ve EdebiyatıDüzce Üniversitesi

    Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. İLHAN GENÇ

  5. Tez No

    188708

    Kur`an`da ahlak ilkeleri -Tevrat, Zebur ve İncil`le mukayeseli bir çalışma-

    Ethical principles in the Qur`an -A comparative study with the Torah, the Psalms and the new testament-

    CELİL KİRAZ

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2005

    DinUludağ Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF.DR. ABDURRAHMAN ÇETİN

Geri Dön