Şeyyâd Hamza'nın Yûsuf u Zeliha adlı eserinde olasılık kipliği incelemesi
The analysis of possiblity modality in the work called Yûsuf u Zeliha by Şeyyâd Hamzan
- Tez No: 993729
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SELİM ÖNLER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Haliç Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, 14. yüzyıl Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait Şeyyâd Hamza'nın yazdığı Yûsuf u Zeliha adlı eserde olasılık kipliği kategorisi ele alınmıştır, beyitlerde geçen olasılık kiplikleri incelenerek dönemin dil yapısına katkısı değerlendirilmiştir. Bu eserin seçilme gerekçesi; Eski Anadolu Türkçesi'nin erken dönem eserlerinden birisi olup dönemin dilsel özelliklerini yansıtan dil yönünden zenginlik barındıran bir metin olmasıdır. Eser, hem Oğuz Türkçesi'nin gelişimine ışık tutması hem de Arapça ve Farsçadan etkiler taşıması sebebiyle önemli bir yere sahiptir. Tez, eserdeki olasılık kipliklerini analiz ederek, bu kipliklerin metnin anlam dünyasını nasıl zenginleştirdiğini ve dönemin edebi yönünü de ortaya koymayı amaçlamaktadır. Kiplik, konuşurun bir durum ya da olay karşısındaki tutumunu, düşüncesini yansıtan dilbilimsel bir kategoridir. Tezde, kipliğin tarihsel gelişimi ve farklı dilbilimciler tarafından yapılan sınıflandırmalar ele alınmıştır. Kiplik; bir eyleme ya da duruma özgü tutumu gösteren olasılık, zorunluluk, izin ve istek gibi çeşitli anlamlar içeren işaretleyicilerdir. Yapılan tez çalışmasında“bolay ki, gerek, yoksa, ger”gibi işaretleyiciler üzerinden ve dilbilgisel yönden olasılık işaretleyicileri incelenmiş olup bu kipliklerde tahmin, belirsizlik, ihtimal, istek, dilek vb. durumları beyit üzerinde nasıl ifade edildiği geçmiş dönemlerdeki dilbilgisel gelişimleri de belirtilerek incelenmiştir. Bu çalışma, Eski Anadolu Türkçesi dönemine ait Yûsuf u Zeliha metninde geçen olasılık kipliği işaretleyicilerinin kullanımına yönelik bir analiz sunarak alanyazınına katkı sunmayı hedeflemiştir ve önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Bu yönüyle eser, Türk dilinin tarihsel gelişimini anlamada önemli bir kaynak niteliğindedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the category of probabilistic modality in the work“Yûsuf u Zeliha”by Şeyyâd Hamza, written in the 14th-century Old Anatolian Turkish period. The probabilistic modality in the couplets is examined, and its contribution to the linguistic structure of the period is evaluated. This work was selected because it is one of the early works of Old Anatolian Turkish and contains a rich linguistic richness reflecting the linguistic characteristics of the period. The work holds a significant place both because it sheds light on the development of Oghuz Turkish and because it bears influences from Arabic and Persian. The thesis aims to analyze the modal morphemes in the work, revealing how these modalities enrich the semantic world of the text and the literary aspect of the period. Modality is a linguistic category that reflects the speaker's attitude and thought towards a situation or event. The thesis examines the historical development of modality and the classifications made by various linguists. Modality is a marker with various meanings such as possibility, obligation, permission, and desire, indicating a specific attitude towards an action or situation. The thesis examines probability markers grammatically through markers such as“bolay ki, gerek, yoksa, ger.”It examines how these modalities express situations such as prediction, uncertainty, probability, desire, and wish in the couplet, highlighting their grammatical developments in past periods. This study provides an analysis of the use of probability modality markers in the text of the Old Anatolian Turkish period and constitutes an important source. In this respect, the work is an important source in understanding the historical development of the Turkish language.
Benzer Tezler
- Şeyyâd Hamzâ'nın Yûsuf u Zelîhâ adlı eserinin söz dizimi
The syntax of Seyyad Hamza's joseph and Zeliha
HAMİ AKMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ VEYSİ SEVİNÇLİ
- Şeyyad Hamza'nın Yusuf u Zeliha mesnevisinde rüya motifi
The dream motif in the Yusuf u Zeliha masnavi of Seyyad Hamza
TUĞBA NUR KOÇASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FETTAH KUZU
- Yūsuf ve Zelīḫā'nın karşılaştırmalı eşdizim incelemesi
Comparative collocation analysis of Yūsuf ve Zelīḫā
DENİZ ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DilbilimHacettepe ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATMA BİNNUR ERDAĞI DOĞUER
- Şemsî'nin Yûsuf u Züleyhâ mesnevisi bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük
Şemsi's mathnawı of Yusuf u Zuleyha context indext and functional dictionary
EBRU AYCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıBitlis Eren ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HATİCE ÖZDİL
- Arapça kelimelerin Türkçeye geçişi üzerine bir süreç incelemesi (14.-17. yüzyıllar)
A chronological study regarding the transition of the Arabic words to the Turkish language (14.-17. century)
MAJD HANI ALI OTHMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıKırıkkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KARADOĞAN