Katılım bankacılığı bireysel uyuşmazlıklarında yargı dışı çözüm yöntemleri
Non-judicial resolution methods in participation banking individual disputes
- Tez No: 994715
- Danışmanlar: PROF. DR. ABDULLAH DURMUŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Bankacılık, Din, Economics, Banking, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: İslam Ekonomisi ve Finansı Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Ekonomisi ve Finans Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Katılım bankacılığı, riba yasağı, garar yasağı ve riskin paylaşılması gibi İslami finans ilkelerine dayanan yapısıyla hem Türkiye'de hem de dünya genelinde istikrarlı biçimde büyümektedir. Sektörün gelişmesine paralel olarak, ürün ve hizmet çeşitliliği artmış; bu durum bankalar ile bireysel müşteriler arasındaki uyuşmazlıkların sayısını ve karmaşıklığını beraberinde getirmiştir. Bu çalışmanın amacı; katılım bankacılığı sektöründeki bireysel müşteri uyuşmazlıklarında başvurulan mevcut yargı dışı çözüm yöntemlerinin fıkhi uygunluğunu değerlendirmek; tahkim ve arabuluculuk gibi alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinin hem hukuken hem de İslam hukuku açısından meşruiyetini ve uygulanabilirliğini incelemektir. Çalışma, İstanbul Finans Merkezi'nin katılım finansında merkezi bir rol üstlenme vizyonu çerçevesinde, hızlı, öngörülebilir ve fıkhi ilkelere uygun uyuşmazlık çözümünün sektörün iktisadi sürdürülebilirliği açısından da zorunlu olduğunu savunmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, uyuşmazlık çözümünün İslam hukukundaki teorik temelleri ele alınmış; sulh ve tahkim müesseseleri değerlendirilmiştir. Bu çerçeve de sulh, tarafların rızasına dayalı en erdemli çözüm yolu olarak öne çıkarken, tahkim tarafların seçtikleri hakem aracılığıyla uyuşmazlıklarını bağlayıcı olarak çözmelerine imkân tanıyan bir yöntem olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, Türkiye'deki katılım bankacılığı sektöründe bireysel uyuşmazlıklara yönelik mevcut çözüm uygulamaları incelenmiştir. Yapılan inceleme, Türkiye Katılım Bankaları Birliği Bireysel Müşteri Hakem Heyeti verilerine göre, 2022 yılı ve sonrasında bireysel finansman alanındaki başvuruların belirgin bir biçimde arttığını göstermektedir. Bu durum katılım bankacılığının gelişiminin bir göstergesi olması yanında ortaya çıkan yeni uyuşmazlık çözüm arayışının da bir göstergesidir. Üçüncü bölümde ise tahkim standartları, uluslararası İslami finans tahkim kurumları çerçevesinde tahkimin önemi değerlendirilmiş; uzmanlık ve uluslararası icra kabiliyeti sunan tahkimin katılım bankacılığı açısından gerekliliği ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, tahkim ve arabuluculuk, katılım bankacılığında yalnızca alternatif değil; sistemin fıkhi meşruiyetini ve müşteri güvenini sağlayan temel mekanizmalar olarak değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
Participation banking, grounded in Islamic finance principles such as the prohibition of riba (interest), the prohibition of gharar (uncertainty), and risk sharing, has been growing steadily both in Turkey and worldwide. In parallel with the sector's development, the variety of products and services has expanded, leading to an increase in both the number and complexity of disputes between banks and individual customers. The aim of this study is to evaluate the Sharia (fiqh) compliance of existing non-judicial dispute resolution methods used for individual customer disputes in the participation banking sector, and to examine the legitimacy and applicability of alternative dispute resolution methods, such as arbitration and mediation, from both legal and Islamic law perspectives. The study argues that, within the framework of the Istanbul Financial Center's vision to assume a central role in participation finance; fast, predictable, and Sharia-compliant dispute resolution is essential for the sector's economic sustainability. In the first chapter, the theoretical foundations of dispute resolution in Islamic law are examined, and the institutions of conciliation (sulh) and arbitration are evaluated. In this context, conciliation stands out as the most virtuous solution based on mutual consent, while arbitration is assessed as a method allowing parties to resolve disputes in a binding manner through an arbitrator of their choice. The second chapter analyzes the current resolution practices regarding individual disputes in the Turkish participation banking sector. The analysis, based on data from the Participation Banks Association of Turkey (TKBB) Arbitration Committee for Individual Customers, reveals a significant increase in applications related to individual financing in 2022 and beyond. This trend not only indicates the development of participation banking but also signals a search for new dispute resolution mechanisms. The third chapter evaluates the importance of arbitration within the framework of arbitration standards and international Islamic finance arbitration institutions, highlighting the necessity of arbitration—which offers expertise and international enforcement capacity—for participation banking. In conclusion, arbitration and mediation should be regarded not merely as alternatives, but as fundamental mechanisms that ensure the system's Sharia legitimacy and customer confidence.
Benzer Tezler
- Katılım bankacılığı bireysel müşterilerinin banka tercihine etki eden faktörler ve katılım bankacılığı bilgi düzeyleri: İstanbul ve Bursa illeri örneği
The factors affecting the bank preferences of participation banking individual customers and participation banking knowledge levels: Example of Istanbul and Bursa provinces
EMİNE BROWNFOX
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İşletmeBursa Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULKADİR KAYA
- Katılım bankacılığı tercihini şekillendiren bireysel faktörler: Konya ili üzerine nicel bir inceleme
Individual factors shaping participation banking preferences: A quantitative study in Konya province
YİĞİT OKUR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
BankacılıkKto Karatay Üniversitesiİslam İktisadı ve Finansı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ERGUN
- Türkiye'de bireysel müşterilerin katılım bankacılığı ve konvansiyonel bankacılık tercihlerini etkileyen faktörler
Factors affecting individual customer preferences for conventional banking and participation banking in turkey
SATİ ALP
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
EkonomiYıldız Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SENEM ÇAKMAK ŞAHİN
- Bireysel emeklilik fonlarının katılım bankacılığı ve mevduat bankacılığı arasında karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of private pension funds between participation banking and deposit banking
FATİMA KÜBRA ŞEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
SigortacılıkMarmara ÜniversitesiSigortacılık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SERVER DEMİRCİ
- Bireysel bankacılıkta geri ödenmeyen krediler sorunu ve katılım bankası örneği
Repayment issue of the loan in retail banking and participation bank's example
NESLİHAN BİRİZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
BankacılıkMaltepe Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DAVUT PEHLİVANLI