Üniversite öğrencilerinin üretken yapay zekâ aracılığıyla bilgi yapılandırma öz yeterliklerinin incelenmesi
Examining university students' knowledge construction self-efficacy through generative artificial intelligence
- Tez No: 996035
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖMER ŞİMŞEK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dicle Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, üniversite öğrencilerinin Üretken Yapay Zekâ (ÜYZ) araçlarını kullanarak Bilgi Yapılandırma (BY) süreçlerine yönelik öz yeterlik algılarını belirlemek üzere, ISTE'nin BY standardını temel alan geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmek ve uygulamaktır. Bu amaç doğrultusunda; geliştirilen ölçek aracılığıyla öğrencilerin ÜYZ-BY öz yeterliklerinin alt boyutlar (Etkili Sorgulama ve Araştırmayı Geliştirme (ESAG), Bilginin Doğruluğunu ve Güvenilirliğini Değerlendirme (BDGD), Gerçek Yaşam Problemlerine Çözüm Üretme (GYPÇÜ)) ve ölçek genel ortalaması açısından nasıl bir dağılım gösterdiği; cinsiyet, öğrenim görülen alan, sınıf düzeyi, ÜYZ deneyim süresi, teknoloji kullanım yeterliği, etkili istem (prompt) yazma becerisi ve teknolojiye yönelik tutum değişkenlerine göre istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Ayrıca üniversite öğrencilerinin ÜYZ kullanım amaçlarının (birincil kaynak, doğrulama, açıklama alma vb.), BY öz yeterlik algılarını ne düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Araştırmada, nicel araştırma yöntemlerinden biri olan kesitsel araştırma deseni tercih edilmiştir. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında açımlayıcı faktör analizi için 298, doğrulayıcı faktör analizi için 528 öğrenciye ulaşılmış; araştırmanın asıl uygulaması ise 2025-2026 öğretim yılında Türkiye'deki bir devlet üniversitesinde öğrenim gören 362 üniversite öğrencisi ile yürütülmüştür. Araştırmada veri toplamak amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen, üç alt boyuttan (ESAG, BDGD, GYPÇÜ) oluşan“ÜYZ-BY Öz Yeterlik Ölçeği”kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde öncelikle; verilerin dağılımlarını ortaya koyan temel betimsel istatistikler olan sıklık, yüzde, aritmetik ortalama ve standart sapmadan yararlanılmıştır. Verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle grup karşılaştırmalarında parametrik olmayan Mann-Whitney U testi ve Kruskal-Wallis H testinden yararlanılmıştır. Ayrıca, kullanım amaçlarının öz yeterliği yordama durumu çoklu doğrusal regresyon analizi ile incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, ilk olarak geliştirilen ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış; ölçeğin üç alt boyutlu yapısının kuramsal ve istatistiksel olarak doğrulandığı belirlenmiştir. Betimsel analiz sonuçlarında ise üniversite öğrencilerinin ÜYZ-BY öz yeterlik algılarının“Katılıyorum”düzeyinde olduğu görülmüştür. Cinsiyet ve sınıf düzeyi değişkenlerine göre öz yeterlik puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Öğrenim görülen alan açısından Fen Bilimleri öğrencilerinin, Sosyal Bilimler öğrencilerine kıyasla daha yüksek öz yeterliğe sahip olduğu belirlenmiştir. ÜYZ deneyim süresi incelendiğinde, 18-24 ay deneyime sahip öğrencilerin en yüksek öz yeterlik algısına ulaştığı, 24 aydan sonra ise bir doyum/durağanlaşma noktasına gelindiği görülmüştür. Etkili istem yazma becerisi ve teknoloji kullanım yeterliği açısından kendini“Çok Yeterli”gören öğrencilerin, diğer gruplara göre anlamlı düzeyde daha yüksek puanlara sahip olduğu saptanmıştır. Regresyon analizi sonucunda, ÜYZ kullanım amaçları öz yeterlikteki varyansın yaklaşık %9'unu açıklamış; modele anlamlı katkıyı sağlayan değişkenin“öğrenilen bilgileri doğrulama”amacı olduğu görülmüştür. Araştırma sonuçlarına göre; öğrencilerin yetkinliklerini artırmak amacıyla sadece temel düzeyde değil, uygulamalı ve ileri seviye istem yazma eğitimlerine ağırlık verilmesi; öğretim süreçlerinin tek tip değil, her alanın kendi ihtiyacına göre özelleştirilmesi önerilmiştir. Gelecek araştırmalar için ise; bu çalışmada kapsam dışı kalan“bilgiyi düzenleme”boyutunun incelenmesi, sadece öğrencilerin öz bildirimleriyle yetinilmeyip performansa dayalı ve boylamsal çalışmaların yapılması geliştirilen ölçeğin farklı kültürel ve akademik bağlamlarda sınanması tavsiye edilmiştir.
Özet (Çeviri)
The main objective of this study is to develop a valid and reliable measurement instrument, based on ISTE's Knowledge Constructor (KC) standard, to determine university students' self-efficacy perceptions regarding KC processes through the use of generative artificial intelligence (GAI) tools. In line with this aim, the study examined how students' GAI -KC self-efficacy levels, as measured by the developed scale, were distributed across the sub-dimensions Effective Inquiry and Research Development (EIRD), Evaluation of Information Accuracy and Credibility (EIAC), and Generating Solutions to Real-Life Problems (GSRLP) as well as in terms of overall mean scores. Furthermore, it was investigated whether self-efficacy scores differed significantly according to gender, field of study, grade level, duration of GAI experience, technology use proficiency, effective prompt-writing skills, and attitudes toward technology. In addition, the extent to which university students' GAI usage purposes (e.g., primary source use, verification, seeking clarification, etc.) predicted their KC self-efficacy perceptions was determined. The study employed a cross-sectional research design, one of the quantitative research methods. In the scale development phase, data were collected from 298 students for exploratory factor analysis and from 528 students for confirmatory factor analysis. The main implementation of the study was conducted with 362 university students enrolled at a public university in Türkiye during the 2025–2026 academic year. Data were collected using the“GAI-KC Self-Efficacy Scale,”developed by the researcher and consisting of three sub-dimensions (EIRD, EIAC, GSRLP). In the analysis of the data, descriptive statistics including frequency, percentage, arithmetic mean, and standard deviation were first calculated to present the distribution of the data. Since the data did not exhibit normal distribution, non-parametric tests—Mann-Whitney U and Kruskal-Wallis H—were used for group comparisons. Additionally, multiple linear regression analysis was conducted to examine the predictive role of usage purposes on self-efficacy. According to the findings, validity and reliability analyses of the developed scale were conducted, and the three-factor structure was confirmed both theoretically and statistically. Descriptive analysis results indicated that university students' GAI-KC self-efficacy perceptions were at the level of“Agree.”No statistically significant differences were found in self-efficacy scores based on gender and grade level. In terms of field of study, students in the Sciences demonstrated higher self-efficacy levels compared to those in the Social Sciences. Regarding duration of GAI experience, students with 18–24 months of experience reported the highest self-efficacy perceptions, while a plateau effect was observed after 24 months. Students who perceived themselves as“Very Competent”in effective prompt-writing skills and technology use proficiency had significantly higher scores than other groups. The regression analysis revealed that GAI usage purposes explained approximately 9% of the variance in self-efficacy, and the variable that made a significant contribution to the model was the purpose of“verifying learned information.”Based on the findings, it is recommended that, in order to enhance students' competencies, greater emphasis should be placed not only on basic-level but also on applied and advanced prompt-writing training. Moreover, instructional processes should be customized according to the specific needs of different academic fields rather than adopting a uniform approach. For future research, it is suggested that the“Curate Information”dimension, which was excluded from the scope of this study, be examined; that performance-based and longitudinal studies be conducted in addition to self-reported data; and that the developed scale be tested in different cultural and academic contexts.
Benzer Tezler
- Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin yapay zekâ hazır bulunuşluk ve yapay zekâ kaygı düzeyleri, aralarındaki ilişki ve etkileyen faktörler
Determination of artificial intelligence readiness and artificial intelligence anxiety levels of Kırıkkale University Faculty of Medicine students, the relationship between them and the affecting factors
HATİCE AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık EğitimiHacettepe ÜniversitesiTıp Eğitimi ve Bilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERAL DEMİRÖREN
- Yapay zekâ okuryazarlığı: Dijital çağın yeni becerisi üniversite öğrencilerinin yapay zekâ okuryazarlıkları üzerine bir inceleme
Artificial intelligence literacy: The new skill of the digital age a study on artificial intelligence literacy among university students
HATİCE ŞEBNEM DERVİŞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonAtatürk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP DEMİRCİOĞLU BİRİCİK
- Exploring EFL tertiary-level learners' attitudes toward generative artificial intelligence: A quantitative study
Üretken yapay zekaya yönelik EFL üniversite öğrencilerinin tutumlarının incelenmesi: Nicel bir çalışma
KÜBRA NUR CANKUT
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Eğitim ve ÖğretimÇağ Üniversitesiİngiliz Dili Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. SEDEN TUYAN
- The impact of artificial intelligence-based feedback on students' self-efficacy in academic writing classes
Akademik yazma derslerinde yapay zekâ tabanlı geri bildirimin öğrencilerin öz yeterlilikleri üzerindeki etkisi
SİNEM AYDIN
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Eğitim ve Öğretimİstanbul Medeniyet ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELAMİ AYDIN
- İç mimarlık ve çevre tasarımı öğrencilerinin yapay zekâ destekli araçlara yönelik tutum ve farkındalıkları
Interior architecture and environmental design students' attitudes and awareness towards artificial intelligence-assisted tools
ZUHAL KESER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
İç Mimari ve Dekorasyonİstanbul Gedik Üniversitesiİç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NESLİHAN YILDIZ
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE KARAOĞLU CAN