Eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı 6–12 yaş çocuğu olan ailelerin yeme ve aktivite alışkanlıkları açısından değerlendirilmesi
Evaluation of eating and activity habits among families with children aged 6-12 registered to a training family health center
- Tez No: 996369
- Danışmanlar: DR. RAMAZAN VURAL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aile sağlığı, Beslenme davranışı, Birinci basamak sağlık hizmetleri, Sağlık davranışları, Çocuk obezitesi, Family health, Feeding behavior, Primary health care, Health behaviors, Pediatric obesity
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Çocukluk çağı obezitesi, artan prevalansı ve uzun vadeli sağlık sonuçları nedeniyle küresel ölçekte önemli bir halk sağlığı sorunudur. Erken yaşlarda, özellikle aile ortamında kazanılan alışkanlıklar, bireyin yaşam boyu sağlık durumunu belirleyen temel unsurlardır. Genetik yatkınlığın ötesinde; beslenme paternleri, ebeveyn davranışları ve sosyoekonomik koşulları içeren aile ortamı, çocukların yeme alışkanlıklarını ve fiziksel aktivite düzeylerini doğrudan şekillendirmektedir. Öğün sıklığı, atıştırmalık tercihlerine erişim ve hareketli yaşamı destekleyen rutinler gibi faktörler, ağırlık kontrolünde belirleyici rol oynamaktadır. Bu doğrultuda, uluslararası sağlık otoriteleri çocukluk döneminde sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının geliştirilmesinde aile merkezli stratejilerin önemini vurgulamaktadır. Birinci basamak sağlık hizmetleri, özellikle de aile sağlığı merkezleri, danışmanlık ve ebeveyn eğitimi aracılığıyla obezitenin önlenmesinde kritik bir konuma sahiptir. Ancak etkili bir müdahale; fiziksel aktivitenin artırılması ve ekran süresinin kısıtlanması gibi çok boyutlu bir yaklaşım gerektirmektedir. Bu çalışma, bir eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı 6–12 yaş grubu çocuğu olan ailelerin yeme ve fiziksel aktivite alışkanlıklarını değerlendirmeyi ve obezite risk faktörlerini belirleyerek birinci basamak sağlık hizmetleri kapsamındaki müdahale alanlarını saptamayı amaçlamaktadır. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel tipte olan araştırma, 01 Mart–01 Mayıs 2025 tarihleri arasında Antalya Kepez Erdoğan Tuncay Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'nde yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini merkeze kayıtlı ebeveynler oluşturmuş,“evreni bilinen örneklem formülü”ile %95 güven düzeyi ve %5 hata payı esas alınarak belirlenmiş ve araştırmaya 193 gönüllü ebeveyn dahil edilmiştir. Veriler; literatür doğrultusunda hazırlanan sosyodemografik soru formu ve Ailede Yeme ve Aktivite Alışkanlıkları Ölçeği kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Çocukların boy ve ağırlık ölçümleri sağlık biriminde değerlendirilmiş, beden kitle indeksi (BKİ) değerleri yaş ve cinsiyete göre persentil eğrileri ile sınıflandırılmıştır. Veriler SPSS 22.0 paket programında analiz edilmiş; normal dağılım analizleri sonrası parametrik testler, bağımsız gruplarda t-testi, ANOVA, post-hoc testleri, Ki-Kare ve Pearson korelasyon analizleri uygulanmıştır. Bulgular: Katılımcıların %82,9'u kadın olup yaş ortalaması 38,32±5,51 yıldır. Çocukların yaş ortalaması 9,19±1,97, BKİ ortalaması 18,38±3,64'tür; çocukların %29,0'ı fazla kilolu/obezdir. Katılımcıların %74,1'inin yeme ve aktivite alışkanlıkları değerlendirmesinde yüksek obezite riski taşıdığı saptanmıştır. Gelir düzeyi düşük olan ailelerde, daha obezojenik yaşam örüntülerinin belirgin olduğu görülmüştür (p<0,05). Dört ve üzeri çocuğu olan ailelerde çocukların BKİ ortalamasının anlamlı düzeyde yüksek olduğu bulunmuştur (p<0,05). Haftada iki ve üzeri okul kantini kullanımının çocukların BKİ değerlerini artırdığı belirlenmiştir (p=0,012). İki ana öğün tüketen ailelerde fazla kilolu/obez çocuk oranları anlamlı biçimde daha yüksek bulunmuştur (p=0,004). Korelasyon analizinde ailede yeme ve aktivite puanı ile BKİ arasında anlamlı ilişki bulunmazken, BKİ ile persentil arasında güçlü pozitif ilişki tespit edilmiştir (p<0,001). Eğitim düzeyi düştükçe boş zaman etkinliklerinde fiziksel aktivite düzeyinin azalması ve yemek davranışlarının daha sağlıksız hale gelmesi dikkat çekmiştir. Sonuç: Çalışma bulguları, ailelerde obezojenik yaşam tarzının yaygın olduğunu ve çocukların önemli bir kısmının çocukluk çağı obezitesi açısından risk grubunda bulunduğunu göstermektedir. Aile gelir düzeyi azaldıkça obezojenik yaşam örüntüsünün arttığı, çocuk sayısı, çocuk yaşı ve kantinden alışveriş sıklığı arttıkça BKİ ortalamasının arttığı ve öğün sayısı az olan ailelerde fazla kilolu/obez çocuk oranının daha fazla olduğu bulunmuştur. Bulgular, birinci basamak sağlık kurumlarında ailelere yönelik düzenli beslenme danışmanlığı, okul temelli sağlıklı beslenme programları ve ebeveyn destekli fiziksel aktivite eğitimlerinin artırılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Aile içi beslenme ortamının güçlendirilmesi, çocuklarda sağlıklı beslenme alışkanlıklarının desteklenmesi ve okul ortamında sağlıklı yiyecek erişiminin teşvik edilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Introduction: Childhood obesity is a significant global public health concern due to its rising prevalence and long-term health consequences. Habits acquired early in life, particularly within the household, are critical determinants of lifelong health. Beyond genetic factors, the family environment -including dietary patterns, parental behaviors, and socioeconomic conditions- directly shapes children's eating habits and physical activity levels. Aspects such as meal frequency, snack availability, and routines supporting movement are decisive in weight control. Consequently, international health authorities emphasize family-based strategies for promoting healthy lifestyles. Primary healthcare services, especially Family Health Centers (FHCs), play a vital role in preventing obesity through counseling and parental education. However, effective intervention requires a multidimensional approach, including increased physical activity and reduced screen time. This study aims to evaluate the eating and physical activity habits of families with children aged 6–12 registered to a Training FHC, identifying risk factors to determine effective intervention areas within primary healthcare services. Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted between March 1 and May 1, 2025, at the Erdoğan Tuncay Training FHC in Antalya. The study population consisted of parents registered at the FHC, and the sample size was determined using the“known population sampling formula”with a 95% confidence level and 5% margin of error; a total of 193 voluntary parents were included. Data were collected through face-to-face interviews using a sociodemographic questionnaire developed based on the literature and the Family Eating and Activity Habits Questionnaire (FEAHQ). Children's height and weight measurements were obtained at the health facility, and BMI values were classified according to age- and sex-specific percentile curves. Data were analyzed using SPSS version 22.0; parametric tests, independent-samples t-tests, ANOVA, post-hoc analyses, Chi-square tests, and Pearson correlation analyses were used following normality assessment. Results: Of the participants, 82.9% were women, and the mean age was 38,32±5,51 years. The mean age of the children was 9,19±1.97 years, and the mean BMI was 18,38±3.64; 29.0% of the children were overweight or obese. A total of 74.1% of families demonstrated a high obesity risk based on eating and physical activity habits. Families with lower income demonstrated more obesogenic lifestyle patterns (p<0.05). The mean BMI of children was significantly higher in families with four or more children (p<0.05). Frequent school canteen use (two or more times per week) was associated with higher BMI values among children (p=0.012). The proportion of overweight/obese children was significantly higher in households consuming two main meals per day (p=0.004). While no significant correlation was observed between family eating/activity score and child BMI, a strong positive correlation was found between BMI and percentile values (p<0.001). Lower parental education level was associated with reduced physical activity during leisure time and less healthy eating behaviors. Conclusion: The findings demonstrate that obesogenic lifestyle patterns are prevalent among families, and a considerable proportion of children fall into the overweight/obese risk group. Family income level, parental education, number of children, and school canteen habits were associated with children's weight status. The study highlights the need for regular nutritional counseling for families, school-based healthy nutrition programs, and parent-supported physical activity education within primary healthcare settings. Strengthening the home nutrition environment, promoting healthy eating habits among children, and supporting access to healthy foods in school environments are recommended.
Benzer Tezler
- Doğantepe Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 0-6 yaş çocuğu olan annelerin çocuklarının boy ve kilolarını algılama durumlarının değerlendirilmesi
Assesment of children's height and weight perception of mother with 0 – 6 year old children registered in Dogantepe Training Family Health Center
DURDU EMİNE BULUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2018
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN DUYGU YENGİL TACİ
- Bir aile sağlığı merkezine kayıtlı 5-14 yaş arası çocuklarda enürezis nokturna prevalansının belirlenmesi ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Determination of enuresis nokturna prevalence and evaluating factors in A family health center for 5-14 year old children
ÖZCAN BABA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ENGİN ERSİN ŞİMŞEK
DOÇ. DR. CAN ÖNER
- Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesine bağlı Gaziosmanpaşa Haseki E-ASM ve Bağcılar Haseki E-ASM'ye başvuran kadınlardan çocuğu olanların, çocukların yaşlarına bağlı olarak uyku kalitelerindeki değişim
Gaziosmanpaşa Haseki E-ASM and Bağcılar from Haseki Educatıon and Research Hospital, changes in sleep quality depending on the age of the children from women applying to Haseki E-ASM
CEREN TAYMUR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA REŞAT DABAK
- Eğitim aile sağlığı merkezine kayıtlı 1-3 yaş çocuğu olan kadınlarda postpartum kilo durumu ve ilişkili sosyokültürel özellikler
Postpartum weight status and associated sociocultural characteristics in women with 1-3 year-old children enrolled in a family health center
LATİFE ÖZDEMİR BİÇEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiÇukurova ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE KURDAK
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZELİHA YELDA ÖZER
- Çukurova Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı 3-6 yaş çocuğu olan ebeveynlerin, ebeveynlik stres düzeyinin çocuklarındaki yeme davranışları üzerine etkisi
The effect of parenting stress levels on eating behaviors of children aged 3–6 years registered at Çukurova University Family Health Center
SÜMEYYE HATUN YİĞİT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiÇukurova ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZELİHA YELDA ÖZER