Annelerin çocukluk çağı travmaları, aşırı annelik davranışları ve çocukları için kullandıkları öznel iyi oluşu artırma stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between mothers' childhood traumas, extreme motherhood behaviors and subjective well-being increasing strategies used for their children
- Tez No: 997379
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖZKAN SAPSAĞLAM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Algılanan ebeveynlik biçimleri, Okul öncesi dönem, Çocukluk çağı travmaları, Öznel iyi oluş, Perceived parenting styles, Preschool period, Childhood traumas, Subjective well-being
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bireyin bilişsel ve duyuşsal yapılanmasının temellerinin atıldığı erken çocukluk dönemi, ebeveyn-çocuk etkileşiminin belirleyici rol oynadığı kritik bir gelişim evresidir. Ebeveynlik, anlık bir bakım verme sürecinin ötesinde; ebeveynin kendi çocukluk tarihinden, içselleştirilmiş nesne ilişkilerinden ve işlenmemiş travmalarından beslenen kuşaklararası dinamik bir süreçtir. Şema Terapi kuramsal çerçevesine dayandırılan bu araştırmanın temel amacı; okul öncesi dönemde çocuğu olan annelerin çocukluk çağı travmaları, aşırı annelik davranışları ve çocuklarının öznel iyi oluşunu artırmak adına kullandıkları stratejiler arasındaki yordayıcı ilişkiler ile bu ilişkileri yöneten psikolojik mekanizmaları incelemektir. Araştırma, nicel ve nitel yöntemlerin bütünleştirildiği açıklayıcı sıralı karma yöntem yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Bu doğrultuda nicel boyutta ilişkisel tarama, nitel boyutta ise durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışmanın nicel örneklemini, İstanbul'daki okul öncesi eğitim kurumlarından 330 anne oluştururken; veri toplama sürecinde 'Çocukluk Çağı Travmaları', 'Erken Çocuklukta Aşırı Annelik' ve 'Öznel İyi Oluşu Artırma Stratejileri' ölçeklerinden yararlanılmıştır. Nitel aşamada ise verileri zenginleştirmek ve geçerliği artırmak amacıyla 12 anne ve 12 okul öncesi öğretmeni ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiş; bulgular veri kaynağı üçgenlemesi yöntemiyle bütünleştirilmiştir. Araştırmanın nicel bulguları, çocukluk çağı travmalarının aşırı annelik davranışlarını, bu davranışların ise çocukların öznel iyi oluşu için kullanılan stratejileri pozitif ve anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir.“Aşırı Annelik”değişkeninin üstlendiği“Tam Aracılık”rolü, çalışmanın alanyazına sunduğu en özgün katkıdır. Travmatik geçmiş annede“aşırı telafi”şemasını tetiklemekte, bu durum ise anneyi çocuğuyla onarım odaklı bir ilişkiye yöneltmektedir. Nitel verilerle desteklenen bu zeminde anneler tutumlarını sevgi olarak tanımlarken; öğretmenler bu durumun çocuklarda özerklik kaybı, öğrenilmiş çaresizlik ve düşük engellenme toleransına yol açtığına dikkat çekmiştir. Sonuç olarak, annelerin yoğun korumacı çabalarının ardında kendi içlerindeki“yaralı çocuğu”iyileştirme arzusu yatmaktadır. Bu doğrultuda,“kusursuz anne”miti yerine sınırlarını bilen“doğal ebeveynlik”modelinin ve travma odaklı koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
Early childhood, the period when the foundations of an individual's cognitive and affective structuring are laid, is a critical developmental stage in which parent-child interaction plays a determining role. Beyond a momentary caregiving process, parenting is an intergenerational dynamic process nourished by the parent's own childhood history, internalized object relations, and unprocessed traumas. Grounded in the theoretical framework of Schema Therapy, the primary aim of this research is to examine the predictive relationships among the childhood traumas of mothers with preschool children, their extreme motherhood behaviors, and the strategies they use to enhance their children's subjective well-being, as well as the psychological mechanisms governing these relationships. The research was designed using an explanatory sequential mixed methods approach, in which quantitative and qualitative methods were integrated. Accordingly, a correlational survey model was employed in the quantitative dimension, and a case study design was utilized in the qualitative dimension. While the quantitative sample of the study consisted of 330 mothers from preschool education institutions in Istanbul, the“Childhood Trauma,”“Extreme Motherhood in Early Childhood,”and“Subjective Well-Being Increasing Strategies”scales were utilized during the data collection process. In the qualitative phase, to enrich the data and enhance validity, semi-structured interviews were conducted with 12 mothers and 12 preschool teachers. The obtained data were analyzed via content analysis, and the findings were integrated using the data source triangulation method. The quantitative findings of the research demonstrated that childhood traumas positively and significantly predict extreme motherhood behaviors, and these behaviors, in turn, predict the strategies used for children's subjective well-being. The“Full Mediation”role assumed by the“Extreme Motherhood”variable is the most original contribution of the study to the literature. A traumatic past triggers an“overcompensation”schema in the mother, which directs her toward a reparation-oriented relationship with her child. Within this context supported by qualitative data, while mothers defined their attitudes as love, teachers pointed out that this situation leads to a loss of autonomy, learned helplessness, and low frustration tolerance in children. In conclusion, the underlying motive behind the intense protective efforts of mothers is the desire to heal the“wounded child”within themselves. Accordingly, it is recommended to promote a“natural parenting”model that knows its boundaries, rather than the“perfect mother”myth, and to expand trauma-focused preventive mental health services.
Benzer Tezler
- Ensest mağduru annelerin uyum bozucu şemaları, çocukluk travmaları, kişilik bozuklukları ve çocuk yetiştirme deneyimleri: Bir karma yöntem çalışması
Maladaptive schemas, childhood traumas, personality disorders and child-rearing experiences of incest survivor mothers: A mixed methods study
ŞEYMANUR DÖNMEZ
Doktora
Türkçe
2026
PsikolojiSağlık Bilimleri ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YILDIZ BİLGE
- Çocukluk döneminde travmaya maruz kalmış kişilerin yetişkinlik döneminde sergiledikleri ebeveyn tutumlarının değerlendirilmesi
Abstract evaluating parental attitudes of adult people who have a history of childhood trauma
NİHAN DENGİZEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiBeykent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT
- Çocuk sahibi olan kadınların çocuk yetiştirme tutumları ile çocukluk dönemi örselenmiş yaşantıları, benlik saygıları ve ebeveyniyle bağlanma biçimleri arasındaki ilişki
The relationship between the child raising attitude of mothers and their wounded childhood, self respect and affiliation with their own parents
NİDA AÇIKYOL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Psikolojiİstanbul Arel ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ZEYNEP BELMA GÖLGE
- Annenin çocuğuna karşı aşırı korumacı tutumuyla annenin çocukluk çağında yaşadığı ayrılık anksiyetesi travması arasındaki ilişkinin incelenmesi
The examination of the relationship between mother's over protective attitude towards own child and her seperation anxiety trauma at childhood
ILGIN ŞİRİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
PsikolojiBeykent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT
- Annelerin çocukluk çağı travmaları ile çocuk yetiştirme tutumları ve genel psikolojik durumları arasındaki ilişki
The relationship between childhood trauma with childhood attitudes and general psychological status of mothers
SERPİL BURAKGAZİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
PsikolojiÜsküdar ÜniversitesiKlinik Psikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA DUYGU KAYA YERTUTANOL