Kırâat-kelâm ilişkisi
The relationship between qirāʾa and kalām
- Tez No: 998820
- Danışmanlar: DOÇ. DR. AYDIN KUDAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Kelam, Kur'an-ı Kerim, Kıraat, Tefsir, Vahiy, Islamic theology, Koran, Reading, Commentary, Revelation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kıraat ilmi, Kur'an'ın lafız ve telaffuz yönünden tevatürle Hz. Peygamber'e dayanan sahih okuyuş farklılıklarını konu edinir. Bu farklılıklar yalnızca tilavetle sınırlı kalmayıp nahiv, tefsir, fıkıh ve kelâm gibi disiplinlerin şekillenmesinde belirleyici olmuştur. Çalışmanın amacı, kıraat farklılıklarının Kur'an'ın anlam zenginliğini nasıl artırdığını ve kelâmî tartışmalarla ilişkisini ortaya koymaktır. Birinci bölümde kıraat ilminin menşei ve tarihsel gelişimi ele alınmış; vahyin mahiyeti, Kur'an'ın metinleşme süreci ve“yedi harf”meselesi özetlenmiş, ardından kelâmî düşünceler ekseninde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda kıraat farklılıklarının Kur'an'ın korunmuşluğu ve vahyin bütünlüğü tartışmalarındaki rolü incelenmiş; mezheplerin farklı yaklaşımları karşılaştırılmıştır. Ayrıca Arap dilinin yapısı ve lehçe çeşitliliği çerçevesinde kıraat vecihlerinin dilbilimsel meşruiyeti gösterilmiştir. İkinci bölümde muhtelif âyetlerdeki kıraat farklılıklarının kelâmî yansımaları üzerinde durulmuştur. İlâhî sıfatlar, insan fiilleri, sorumluluk ve kudret–irade ilişkisi gibi temel meseleler farklı vecihler üzerinden değerlendirilmiş; Mu'tezile, Eş'arî ve Mâtürîdî ekollerinin yaklaşımları karşılaştırılmıştır. Klasik kelâmcıların kıraatleri yeni görüş üretmekten ziyade mevcut görüşlerini pekiştirici bir delil olarak kullandıkları tespit edilmiştir. Çalışmada Zemahşerî, Fahreddin er-Râzî ve Mâtürîdî gibi müfessirlerin kıraat farklılıklarını nasıl yorumladıkları analiz edilmiş; ayrıca klasik ve modern tefsirler de değerlendirilmiştir. Sonuç olarak bu tez, kıraat farklılıklarının Kur'an'ın anlam zenginliğini artırdığını, kelâmî meselelerin daha geniş bir bakışla anlaşılmasına imkân verdiğini ve literatürdeki önemli bir boşluğu doldurduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The relationship between Qur'anic recitation (qirāʾāt) and theology (kalām) constitutes a significant yet often overlooked dimension of Islamic scholarship. Qirāʾāt refer to the authentic variations in pronunciation and wording transmitted through tawātur from the Prophet Muḥammad (peace be upon him). These readings have influenced not only the practice of recitation but also the development of grammar, exegesis, jurisprudence, and theological thought. This study aims to explore how qirāʾāt enrich the semantic depth of the Qur'an and how they intersect with theological debates. The first chapter outlines the origins and historical development of qirāʾāt, addressing issues such as the nature of revelation, the textualization of the Qur'an, and the“seven aḥruf”discussion. Their role in debates on the preservation and integrity of revelation is examined, alongside the linguistic legitimacy of variant readings within the framework of Arabic grammar and dialectal diversity. The second chapter analyzes the theological implications of qirāʾāt in selected verses. Topics such as divine attributes, human responsibility, intercession, and the relation between divine power and human will are evaluated through variant readings. The approaches of major theological schools—Muʿtazila, Ashʿarī, and Māturīdī—are compared, showing that classical theologians employed qirāʾāt primarily to reinforce existing positions rather than to generate new doctrines. The study also considers exegetes with strong theological orientations, including al-Zamakhsharī, Fakhr al-Dīn al-Rāzī, and al-Māturīdī, while incorporating perspectives from other classical and modern commentators. In conclusion, the thesis demonstrates that qirāʾāt not only enhance the semantic richness of the Qur'an but also provide broader perspectives for understanding theological issues. By systematically highlighting the relationship between qirāʾāt and kalām, the study fills an important gap in the literature.
Benzer Tezler
- KIRAAT-MEZHEBİ TEFSİR İLİŞKİSİ (EHL-İ SÜNNET, ŞİA ve MU'TEZİLE EKSENİNDE)
THE RELATIONSHIP BETWEEN SECTARIAN TAFSİR AND QIRA'AT (WITHIN THE AXIS OF AHLAL- SUNNAH, SHI'A, MU'TAZILA)
HAŞİM YILMAZ
Doktora
Türkçe
2026
DinIğdır ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET DAĞ
DOÇ. DR. AYDIN KUDAT
- İbn Cinnî örnekliğinde Arap dili ve Mu'tezilî kelâm ilişkisi
The relationship of the Arab language and the Mu'tezili word in the example of Ibn Cinni
MEHMET EMİN ARPACIK
- Mâtûrîdî'nin Te'vîlâtu'l-Kur'ân'ın'da Kıraat
The Qiraat in Maturidi's Tawilat al-Quran
AİTMYRZA SATYBALDİEV
- Nisâ sûresinin kırâat-i aşere açısından tahlili
The analyzation of surat al-Nisa in the light of ten mutawatir recitations
YAŞAR AKASLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YAŞAR KURT
- Kırâat ilminde meşhûr olgusu
The fact of mashhūr in qirāʼāt science
İSRAFİL DEMİRHAN
Doktora
Türkçe
2025
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH EMİN ÇİMEN