Sosyal bilgiler ders kitaplarında kadın imajı (1950-1980)
The image of women in social studies textbooks (1950-1980)
- Tez No: 999185
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı 1950-1980 yılları arasında ilkokullar için hazırlanmış sosyal bilgiler ders kitaplarında kadın imajının dilsel ve görsel düzlemde nasıl temsil edildiğini ve bu temsillerin dönemsel bağlam içindeki değişim ve sürekliliğini incelemektir. Çalışma ders kitaplarının toplumsal cinsiyet rollerinin yeniden üretimindeki işlevini tarihsel bir perspektifle ele alarak literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir. Araştırma nitel yaklaşımla yürütülmüş dilsel veriler söylem-tarihsel yaklaşım, görsel veriler ise çoklu biçimli eleştirel söylem çözümlemesi ile analiz edilmiştir. 8 ders kitabı NVivo 15 yazılımı kullanılarak incelenmiştir. Araştırma bulguları kadın figürlerinin metinlerde ve görsellerde büyük ölçüde geleneksel toplumsal cinsiyet rolleri çerçevesinde sunulduğunu göstermektedir. Kadınlar akrabalık ilişkileri bağlamında çoğunlukla anne, eş ve bakım veren rollerle temsil edilmiştir. Meslek ve eğitim temalarında kadınların görünürlüğü artmakla birlikte bu temsiller öğretmenlik, hemşirelik gibi sınırlı ve toplumsal olarak kabul görmüş mesleklerle sınırlandırılmıştır. Etkinlik ve eylem temalarında kadınlar daha çok ev içi ve destekleyici faaliyetlerle ilişkilendirilmiş; kamusal alan, liderlik ve karar alma süreçlerinde ise oldukça sınırlı biçimde yer almıştır. Dil kullanımında erkek merkezli ve cinsiyetçi ifadelerin baskın olduğu, kapsayıcı söylemlerin ise sınırlı kaldığı belirlenmiştir. Görsellerde kadınların ev içi ve kırsal mekânlarda daha görünür olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak 1950-1980 dönemi sosyal bilgiler ders kitaplarında kadın imajının modernleşme söylemiyle birlikte sunulmasına karşın, büyük ölçüde ataerkil toplumsal cinsiyet normları içinde kurgulandığı belirlenmiştir.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to examine how the image of women was represented linguistically and visually in social studies textbooks prepared for primary schools between 1950 and 1980, and to analyze the changes and continuities of these representations within their historical context. By addressing the role of textbooks in the reproduction of gender roles from a historical perspective, the study seeks to contribute to the relevant literature. The research was conducted using a qualitative approach. Linguistic data were analyzed through the discourse-historical approach, while visual data were examined using multimodal critical discourse analysis. A total of eight textbooks were analyzed with the aid of NVivo 15 software. The findings indicate that female figures were predominantly represented within the framework of traditional gender roles in both texts and visuals. Women were mainly depicted in terms of kinship relations, most commonly as mothers, wives, and caregivers. Although women's visibility increased in themes related to occupation and education, these representations were largely confined to socially accepted and limited professions such as teaching and nursing. In themes related to activity and action, women were primarily associated with domestic and supportive tasks, while their presence in the public sphere, leadership roles, and decision-making processes remained highly limited. The analysis of language use revealed the dominance of male-centered and sexist expressions, whereas inclusive discourses were found to be scarce. Visually, women were more frequently portrayed in domestic and rural settings. In conclusion, although the image of women in social studies textbooks from the 1950-1980 period was presented alongside a discourse of modernization, it was largely constructed within patriarchal gender norms.
Benzer Tezler
- Türkiye Cumhuriyeti İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük lise ders kitaplarında kadın imajı (1981-2021)
The image of women in Turkish Republic History of Revolution and Kemalism high school textbooks (1981-2021)
TUĞÇE SAKAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
TarihGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA BELENLİ
- İlkokul sosyal bilgiler ders kitaplarında kadın imgesi (1980-2000)
The image of woman in primary school social studies textbooks (1980-2000)
SEDANUR GİLEY
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ŞAHİN
- Tarih öğretiminde kadın imajının yeniden inşası
Reconstruction of women images in history teaching
MELİHA KÖSE
- Yerel ve sözlü tarihin ortaöğretim öğrencilerindeki yansımaları: Tunceli Merkez örneği
Secondary school students and their repercussions on the local and oral history: Tunceli Central instance
YUSUF ARSLAN
Doktora
Türkçe
2012
TarihMarmara ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MUSTAFA AKSOY
- Geçmişten günümüze tarih/sosyal bilgiler ders kitaplarında kadın şahsiyetler
Female personalities in history/social sciences textbooks from past to present
BERRA BULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimAmasya ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSİN TOPÇU