Karşılaştırmalı politik ekonomi yaklaşımı ve ekonomik antropoloji perspektifinden dijital kapitalizmin türleşmesi
The differentiation of digital capitalism from the perspectives of comparative political economy and economic anthropology
- Tez No: 999379
- Danışmanlar: PROF. DR. SELMA SEVİNÇ ORHAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ekonomi, Economics
- Anahtar Kelimeler: Antropoloji, Dijital kapitalizm, Gözetim kapitalizmi, Uluslararası politik ekonomi, Yeni kurumsal iktisat, Anthropology, Digital capitalism, Surveillance capitalism, International political economy, New institutional economics
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Pamukkale Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, dijital kapitalizmin türleşmesini açıklamak amacıyla Karşılaştırmalı Politik Ekonomi (KPE) yaklaşımı ile ekonomik antropoloji perspektifini disiplinler arası bir sentez içinde ele almaktadır. Dijital kapitalizm, veri temelli üretim süreçleri, platform ekonomileri ve algoritmik yönetişim mekanizmaları aracılığıyla küresel ekonomik yapıyı dönüştürürken, bu dönüşüm tek tip bir model üretmemekte; ülkelerin kurumsal yapıları, devlet kapasiteleri ve toplumsal gömülülük düzeylerine bağlı olarak farklı biçimlerde ortaya çıkmaktadır. Tezin birinci bölümünde sanayi kapitalizminden dijital kapitalizme uzanan kuramsal dönüşüm; değer teorileri, veri temelli birikim rejimleri, platform ekonomileri ve emek süreçleri bağlamında incelenmektedir. İkinci bölümde KPE ve Varieties of Capitalism (VoC) literatürü aracılığıyla dijital kapitalizmin kurumsal türleşmesi analiz edilmekte; bu yaklaşımların dijital ekonomi bağlamındaki açıklayıcı gücü ve sınırları tartışılmaktadır. Üçüncü bölümde ekonomik antropoloji perspektifi devreye sokularak dijital kapitalizmin kültürel türleşmesi; gömülülük, karşılıklılık, mahremiyet, emek, tüketim ve teknolojik kabul pratikleri üzerinden ele alınmaktadır. Bu kuramsal tartışmalardan hareketle tez, dijital kapitalizmi açıklamak üzere“Gömülülük ve Algoritmik Yönetişim Temelli Dijital Kapitalizm Tipolojisi”adlı özgün bir kavramsal çerçeve önermektedir. Bu tipoloji iki temel eksene dayanmaktadır: ekonominin toplumsal yapılara gömülülük derecesi ve algoritmik yönetişimin devlet, platform veya hibrit aktörler arasında nasıl dağıldığı. Geliştirilen tipoloji, Türkiye örneğine uygulanarak analiz edilmiştir. Bulgular, Türkiye'de dijital kapitalizmin ne tamamen liberal ne de tam anlamıyla devletçi bir modele karşılık geldiğini; seçici devlet müdahaleleri, dijital korumacılık araçları ve kalkınma odaklı politikalarla şekillenen devletçi yeni kalkınmacı bir dijital kapitalizm eğilimine işaret ettiğini göstermektedir. Bununla birlikte bu modelin sürdürülebilirliği, ekonomik kalkınma hedefleri ile demokratik denetim, veri hakları ve toplumsal rıza arasındaki dengenin kurulmasına bağlıdır.Bu tez, dijital kapitalizmi yalnızca teknolojik bir dönüşüm olarak değil; kurumsal, siyasal ve kültürel boyutları olan çok katmanlı bir yeniden yapılanma süreci olarak ele alarak literatüre özgün bir tipolojik ve kuramsal katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the speciation of digital capitalism through an interdisciplinary synthesis of Comparative Political Economy (CPE) and economic anthropology. While digital capitalism is transforming the global economic order through data-driven production processes, platform economies, and mechanisms of algorithmic governance, this transformation does not produce a uniform model. Instead, it manifests in diverse forms depending on institutional structures, state capacities, and levels of social embeddedness across countries. The first chapter examines the theoretical transition from industrial capitalism to digital capitalism by focusing on value theories, data-driven accumulation regimes, platform economies, and labor processes. The second chapter analyzes the institutional speciation of digital capitalism through the Comparative Political Economy and Varieties of Capitalism (VoC) literature, discussing both the explanatory strengths and limitations of these approaches in the context of digital economies. The third chapter introduces the perspective of economic anthropology to explore the cultural speciation of digital capitalism through embeddedness, reciprocity, privacy, labor, consumption, and practices of technological adoption. Building on these theoretical discussions, the thesis proposes an original conceptual framework titled the“Embeddedness and Algorithmic Governance-Based Typology of Digital Capitalism.”This typology is structured around two primary axes: the degree to which the economy is embedded in social structures and the distribution of algorithmic governance among states, platforms, or hybrid actors. The typology is subsequently applied to the case of Turkiye. Findings indicate that digital capitalism in Turkiye corresponds neither to a purely liberal nor a fully state-controlled model. Rather, it reflects a tendency toward a state-led new developmental digital capitalism, shaped by selective state interventions, digital protectionism, and development-oriented policies. However, the sustainability of this model depends on balancing economic development with democratic oversight, data rights, and societal consent.By conceptualizing digital capitalism as a multidimensional transformation encompassing institutional, political, and cultural dimensions, this thesis makes an original typological and theoretical contribution to the literature.
Benzer Tezler
- Biodiversity on paper: A comparative study of Türki̇ye's national reports under international environmental agreements
Kağıt üstünde biyoçeşitlilik: Uluslararası çevre sözleşmeleri kapsamında Türkiye'nin ulusal raporlarının karşılaştırmalı bir çalışması
SÜLEYMAN İLTEBER UÇAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2026
Biyolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiEkoloji ve Evrim Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRAH ÇORAMAN
- Türkiye'de sosyal antropolojinin gelişimi ve Bozkurt Güvenç'in antropolojik yaklaşımı
The development of social anthropology in Turkey and Bozkurt Güvenç's anthropological approach
YAŞAR FARUK KANBER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sosyolojiİstanbul ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MELİKE AKBIYIK
- Climatic changes, settlement dynamics, resourcescape, and landscape evolution in the Delice Valley (Çorum) during the Early and Middle Holocene
Delice Vadisi'nde (Çorum) Erken ve Orta Holosen dönemindeki iklimsel değişimler, yerleşim dinamikleri, kaynak peyzajı ve peyzaj evrimi
KEMAL KOÇAKLI
Doktora
İngilizce
2025
Arkeolojiİstanbul Teknik Üniversitesiİklim ve Deniz Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜLENT ARIKAN
PROF. DR. EMİN ÇİFTÇİ
- Apollonik ve kitonyen karşıtlıklar bağlamında Harut ve Marut anlatısının metinsel dönüşümü
Textual transformation of the Harut and Marut narrative in the context of apollonian and chitonian oppositions
BURAK CAN TAVUKÇU
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Karşılaştırmalı EdebiyatAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLHAN ATNUR
PROF. DR. EZGİ METİN BASAT
- Uluslararası kurumlar bağlamında kültürel sahiplenme ve somut olmayan kültürel miras ilişkisi
The relationship between cultural appropriation and intangible cultural heritage in the context of international institutions
GÜLAY YAVUZ
Doktora
Türkçe
2025
Halk Bilimi (Folklor)Hacettepe ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. REFİA GÜLİN ÖĞÜT EKER