Erken modern Osmanlı mensur hikâyelerinde doğaüstü temsiller
Representations of the supernatural in early modern Ottoman prose narratives
- Tez No: 999496
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZLI İPEK HÜNER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Boğaziçi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, erken modern Osmanlı mensur hikâyelerinde doğaüstü temsillerin nasıl yapılandığını, hangi anlatı stratejileriyle sunulduğunu ve ne tür kültürel, epistemolojik ve toplumsal işlevler üstlendiğini incelemektedir. Cinânî'nin Bedâyiü'l-Âsâr ile Süheylî'nin Acâ'ibü'l-Meâsir ve Garâ'ibü'n-Nevâdir adlı mensur hikâye derlemelerinden oluşan eserleri merkeze alarak yapılan bu inceleme; bilgi rejimlerinin, toplumsal normların ve beden tahayyüllerinin anlatı düzeyinde nasıl müzakere edildiğini gösteren zengin bir anlatı evreni sunduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışmada yakın okuma yöntemiyle irdelenen elli bir anlatı, üç temel tematik başlık altında sınıflandırılarak incelenmiştir:“Bedenin Sınırında: Dönüşüm, Parçalanma ve Geçiş Deneyimleri”başlıklı bölümde insan bedeninin cinler, tılsımlar veya büyüler aracılığıyla dönüşüme uğraması maddi ve manevi sınırların ihlali üzerinden temsil edilirken;“Bilgiyle Sınanmak: Muazzim, Büyücü, Cadı ve Doğaüstü Bilginin Rehberleri”başlıklı bölümde doğaüstü bilgiye ulaşan ya da onunla imtihan edilen anlatı özneleri, bilgi-kudret ilişkisi bağlamında değerlendirilmiştir.“Edeple Seyretmek: Anlatıcı, Tanıklık ve Anlatı Düzeyinde Doğaüstüyle Temas”başlıklı son bölümde ise anlatıdaki tanıklık biçimleri, görme/duyma edimlerinin sınırları, dinleyici/okuyucu nezdinde anlatıların değerlendirilmesi ve doğaüstü karşılaşmaların nasıl anlatıya dönüştüğü tartışılmaktadır. Bu bağlamda tez, ilgili eserleri yalnızca tematik veya yapısal yönleriyle değerlendirmekle kalmayıp doğaüstü unsurların Osmanlı edebî-kültürel alanında hangi biçimlerde bilgi, beden ve anlam üretimine katıldığını açığa çıkarmayı hedeflemektedir. Böylece çalışma, erken modern Osmanlı edebiyatında doğaüstünün kurmaca içindeki işlevlerine dair bütüncül ve yeniden düşünmeye davet eden bir yorum zemini önermektedir. Bu yönüyle doğaüstü temsiller üzerine yürütülen akademik tartışmalara da ufak bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis investigates supernatural representations in early modern Ottoman prose literature, with particular attention to the cultural, epistemological, and sociopolitical functions. Centering on Cinânî's Bedâyiü'l-Âsâr and Süheylî's Acâ'ibü'l-Meâsir ve Garâ'ibü'n-Nevâdir, the study contends that the supernatural in these sources constitutes a complex narrative framework through which regimes of knowledge, corporeal imaginaries, and normative boundaries are articulated and contested. Drawing upon close readings of fifty-one prose stories, the analysis unfolds across three thematic chapters.“At the Edge of the Body: Transformation, Fragmentation, and Transitional Experiences”investigates instances of bodily metamorphosis and shapeshifting, which often occur through the intervention of jinn, magical enchantments, or talismanic forces and serve to dramatize the permeability of both material and spiritual boundaries.“Tested by Knowledge: The Muazzim, the Magician, the Witch, and the Guides of Supernatural Wisdom”interrogates the narrative logic through which encounters with occult knowledge function as a sites of epistemic and ethical tension.“Contemplating with Decorum: The Narrator, Witnessing, and the Supernatural in Narrative Discourse”examines modes of narratorial witnessing, the phenomenology of perception, and the rhetorical strategies that mediate supernatural experiences into legible narrative forms. Rather than offering a purely thematic taxonomy, the thesis seeks to illuminate how the supernatural operates as a dynamic locus of meaning-making within the Ottoman literary-cultural field, thereby contributing a modest yet focused intervention to current scholarship on early modern Ottoman storytelling.
Benzer Tezler
- Sexuality, anxiety, and uses of space in the early modern Ottoman world: Cinânî's Bedâyiü'l-âsâr
Erken modern Osmanlı dünyasında cinsellik, kaygı ve mekân kullanımları: Cınânî'nın Bedâyıü'l-âsâr'ı
AYDIN BARAN GÜRPINAR
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
TarihSabancı ÜniversitesiOsmanlı Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TÜLAY ARTAN
- Confessionalization of space in seventeenth-century İstanbul:The making of a Jewish Habitus
17. yüzyıl İstanbul'unda mekanın din ve siyasetle ilişkisi: Bir Yahudi Habitusunun oluşumu
ERDEM İDİL
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
AntropolojiBoğaziçi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM KAFESCİOĞLU ERSOY
- The city as a performative stage: A socio-spatial analysis of Meşâ'irü'ş-şu'arâ
Performatif bir sahne olarak şehir: Meşâ'irü'ş-şu'arâ'nın sosyo-mekânsal bir analizi
ÖZGE IŞIK
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
TarihBoğaziçi ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÇİĞDEM KAFESCİOĞLU ERSOY
- II. Meşrutiyet dönemi eğitim politikalarında modernleşme: Beyânü'l-Hak Gazetesi örneği
Modernization in the educational policies of the Second Constitutional era: The case of Beyânü'l-Hak Newspaper
İBRAHİM AGAH SAĞIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET DURNALI
- Türkiye'de Yahudi aydınları
Jewish intellectuals in Turkey
MELİH ÇOBAN
Doktora
Türkçe
2009
Siyasal BilimlerMarmara ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. TÜLİN ÇAĞDAŞ