Erken çocuklukta yapı inşa oyun programının yönetici işlevlerin gelişimine etkisinin incelenmesi
An examination of the effect of an early childhood constructive play program on the development of executive functions
- Tez No: 1007517
- Danışmanlar: PROF. DR. ADALET KANDIR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, mantık modeli temelli olarak yapılandırılmış“Erken Çocuklukta Yapı İnşa Oyun Programı”nın 60-72 aylık çocukların yönetici işlev becerileri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla yürütülmüştür. Program; girdiler, süreçler, çıktılar ve beklenen gelişimsel kazanımlar arasındaki nedensel ilişkileri tanımlayan kuramsal bir çerçeve doğrultusunda tasarlanmış; yapılandırılmış oyun, öğretmen rehberliği ve materyal temelli öğrenme deneyimlerini sistematik biçimde bütünleştiren bir müdahale modeli olarak geliştirilmiştir. Çalışma, nicel bulguların nitel verilerle desteklendiği ön test–son test eşleştirilmiş kontrol gruplu yarı deneysel iç içe gömülü karma yöntem deseni kapsamında gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel örneklemini Ankara ilindeki devlet anaokullarına devam eden toplam 60 çocuk oluşturmuş; katılımcılar Deney 1 (n=20), Deney 2 (n=20) ve Kontrol (n=20) gruplarına atanmıştır. Veri toplama aracı olarak kullanılan“Çocuklarda Yönetici İşlevlerin Gelişimini Değerlendirme Ölçeği”nin ebeveyn formu bu çalışma kapsamında yeniden yapılandırılmış; kapsam ve yapı geçerliği ile McDonald's ω, Cronbach Alpha ve test–tekrar test yöntemleriyle güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiş ve ölçeğin psikometrik açıdan yeterli olduğu belirlenmiştir. Deney gruplarına sekiz hafta boyunca haftada üç gün mantık modeli doğrultusunda kademeli, aşamalı ve hedef odaklı yapı inşa oyun etkinlikleri uygulanmış, programın kalıcılığını değerlendirmek amacıyla dört hafta sonra izleme ölçümü yapılmıştır. Nicel veriler bağımlı ve bağımsız örneklemler t-testleri ile tekrarlı ölçümler için ANOVA kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel veriler öğretmen ve ebeveynlerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, deney gruplarındaki çocukların dikkat, bilişsel esneklik, ketleme ve çalışma belleği başta olmak üzere yönetici işlev becerilerinde ön test-son test karşılaştırmalarında anlamlı gelişim gösterdiğini ve bu etkinin izleme ölçümlerinde korunduğunu ortaya koymuştur (p < .05). Ayrıca deney grupları kontrol grubuna kıyasla daha yüksek son test puanlarına ulaşmıştır. Nitel bulgular, programın yalnızca bilişsel alanla sınırlı kalmayıp planlama, problem çözme, öz-düzenleme, sosyal etkileşim ve iş birliği gibi gelişim alanlarında da gözle görülür ilerlemeler sağladığını göstermiştir. Sonuç olarak nicel ve nitel veriler birlikte değerlendirildiğinde, mantık modeli temelli olarak tasarlanan Erken Çocuklukta Yapı İnşa Oyun Programı'nın erken çocukluk döneminde yönetici işlev gelişimini desteklemede etkili, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir pedagojik müdahale modeli sunduğu söylenebilir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the effects of the Early Childhood Construction Play Program, which was structured based on a logic model, on the executive function skills of children aged 60-72 months. The program was designed within a theoretical framework that defines the causal relationships among inputs, processes, outputs, and expected developmental outcomes, and was developed as an intervention model that systematically integrates structured play, teacher guidance, and material-based learning experiences. The study employed an embedded mixed-methods quasi-experimental design with a pretest-posttest matched control group, in which quantitative findings were supported by qualitative data. The quantitative sample consisted of a total of 60 children attending public preschools in Ankara, who were assigned to Experimental Group 1 (n = 20), Experimental Group 2 (n = 20), and a Control Group (n = 20). The Parent Form of the Assessment Scale for the Development of Executive Functions in Children, used as the data collection instrument, was restructured within the scope of this study. Content and construct validity analyses were conducted, and reliability was examined using McDonald's ω, Cronbach's alpha, and test-retest methods. The results indicated that the scale demonstrated adequate psychometric properties. Children in the experimental groups participated in progressive, sequential, and goal-oriented construction play activities aligned with the logic model for eight weeks, three days per week. A follow-up assessment was administered four weeks after the completion of the program to evaluate the sustainability of the intervention effects. Quantitative data were analyzed using independent- and paired-samples t-tests and repeated-measures ANOVA. Qualitative data were collected through semi-structured interviews with teachers and parents and analyzed using content analysis. The findings revealed that children in the experimental groups showed significant improvements in executive function skills particularly attention, cognitive flexibility, inhibition, and working memory based on pretest–posttest comparisons, and that these effects were maintained at the follow-up assessment (p < .05). In addition, the experimental groups achieved significantly higher posttest scores than the control group. Qualitative findings further indicated that the program supported not only cognitive development but also observable improvements in planning, problem solving, self-regulation, social interaction, and cooperation. Overall, when the quantitative and qualitative findings are considered together, the results suggest that the logic model-based Early Childhood Construction Play Program offers an effective, feasible, and sustainable pedagogical intervention model for supporting executive function development in early childhood.
Benzer Tezler
- Okul öncesi eğitimde etkinliklerin kalitesinin incelenmesi (Diyarbakır ili örneği)
An investigation of quality of activities in preschool education (The case of Diyarbakır)
YEKTA YARAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Eğitim ve Öğretimİnönü ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE ÜNAL
DOÇ. DR. GÖKÇE KURT
- Reception classes practitioners' understanding of the relationship between social-emotional development and ındoors and outdoors play
Anasınıfı öğretmenlerinin sosyal-duygusal gelişim ile iç mekan ve dış mekan oyunları arasındaki ilişkiye ilişkin görüşleri
SEVİM KARAOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2013
Eğitim ve ÖğretimUnıversıty Of London - Unıversıty College LondonÇocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GUY ROBERTS-HOLMES
- Fostering spatial reasoning abilities in young children
Erken çocuklukta uzamsal becerileri desteklemek
ÇİĞDEM İREM İLERİ
- Naki Tezel'in“Türk Masalları”kitabında toplumsal cinsiyet rolleri ve kadın–erkek ilişkileri
Gender roles and female-male relationships in Naki Tezel's“Turkish Tales”book
KEVSER TAŞÇI
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Eğitim ve ÖğretimSiirt ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ERHAN AKIN
- Anne-çocuk etkileşiminde zihin yönelimliliği: Öz-düzenleme ve mizacın etkisi
Maternal mind-mindedness in mother-child interaction: The role of self-regulation and temperament
DENİZ AKKOR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
PsikolojiMaltepe ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEGÜM ÖZDEMİR DEMİRCİ