Sosyal politika kapsamında dezavantajlı gruplara yönelik maduniyet ölçeğinin geliştirilmesi
Development of a subalternity scale for disadvantaged groups in the context of social policy
- Tez No: 1009418
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKÇE CEREV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Maduniyet, Subalternity
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yoksulluk Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, sosyal politika kapsamında maduniyet ölçeği geliştirilerek, dezavantajlı gruplardan yaşlılara uygulanması sonucu yaşlıların maduniyet durumlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışma, yaşlı bireylerin maduniyet düzeylerinin belirlenmesi yoluyla, bu bireylerin toplumsal yaşama daha aktif bir şekilde katılımını teşvik edebilecek sosyal politika önerilerinin geliştirilmesine katkı sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın önemi, Türkiye'de sosyal politika literatüründe maduniyet kavramını yaşlılık bağlamında ele alan çalışmaların sınırlı olmasından ve dezavantajlı bireylerin çok boyutlu maduniyet deneyimlerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir Türkçe ölçme aracının bulunmamasından kaynaklanmaktadır. Bu yönüyle çalışma, yaşlı bireylerin yalnızca ekonomik yoksunluk temelinde değil; sosyal, sağlıkla ilişkili, politik-hukuki, dijital ve psikolojik alanlarda ortaya çıkan çok boyutlu maduniyet deneyimlerini görünür kılmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın kavramsal çerçevesi, yaşlılıkta maduniyetin yalnızca gelir eksikliği ya da bakım ihtiyacı ile açıklanamayacağı; ekonomik, sosyal, sağlık, siyasal, dijital ve psikolojik boyutları olan çok boyutlu bir nitelik taşıdığı varsayımına dayanmaktadır. Literatürde yaşlılık çoğunlukla dışlanma, yoksulluk ve bakım gereksinimi gibi sorun alanları üzerinden ele alınmaktadır. Bu nedenle çalışma, hem kavramsal hem yöntemsel açıdan alandaki önemli bir boşluğu doldurmakta; yaşlı bireylerin toplumsal konumunu sosyal politika perspektifiyle daha bütüncül biçimde değerlendirmeye imkân sağlamaktadır. Çalışma, nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeline dayanmaktadır. Çalışmanın evrenini, Marmara Bölgesi'nde yaşayan 65 yaş ve üzeri bireyler oluşturmaktadır. Örneklem ise bölgedeki tüm illeri kapsayacak şekilde tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenen 2500 katılımcıdan meydana gelmiştir. Veri toplama süreci iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamada dezavantajlı gruplarda kullanılabilecek Maduniyet Ölçeği geliştirilmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda şekillendirilen madde havuzu pilot uygulama aşamasında İstanbul'da yaşayan 816 dezavantajlı bireye uygulanmış; açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda ölçek 30 madde ve altı alt boyuttan oluşan bir yapıya kavuşmuştur. Bu alt boyutlar ekonomik, sosyal, sağlık/fiziksel, politik/hukuki, dijital ve psikolojik maduniyet olarak belirlenmiştir. Geçerlilik ve güvenirlik analizleri, ölçeğin yeterli psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. İkinci aşamada geliştirilen ölçek ana örneklem grubunda yer alan 2500 yaşlı bireye uygulanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklemler t testi, tek yönlü varyans analizi ve çoklu regresyon analizlerinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, yaşlı bireylerin tüm alt boyutlarda genel olarak yüksek düzeyde maduniyet yaşadığını göstermektedir. Ekonomik, sosyal, sağlık/fiziksel, politik-hukuki, dijital ve psikolojik maduniyet boyutlarının tamamında ortalama puanların yüksek düzey aralığında yer aldığı belirlenmiştir. Kadın katılımcıların erkeklere kıyasla birçok boyutta daha yüksek maduniyet puanına sahip olduğu; dul ve boşanmış bireylerde maduniyet düzeyinin arttığı; yaş ilerledikçe özellikle sağlık/fiziksel, dijital ve psikolojik boyutlarda maduniyetin yükseldiği saptanmıştır. Eğitim düzeyi düştükçe tüm boyutlarda maduniyet puanlarının arttığı, fiziksel engeli ve/veya kronik hastalığı bulunan bireylerin ise yalnızca sağlık/fiziksel alanda değil, sosyal ve dijital boyutlarda da daha yüksek maduniyet yaşadığı belirlenmiştir. Yerleşim yerine göre köyde yaşayan yaşlıların maduniyet düzeylerinin daha yüksek olduğu, yalnız yaşayan bireylerde psikolojik maduniyetin daha belirgin hale geldiği, gelir düzeyi ve çalışma durumunun da özellikle ekonomik maduniyet başta olmak üzere diğer boyutlarla ilişkili olduğu görülmüştür. Dijital araç ve internet kullanan yaşlıların ise hizmetlere erişim, kamusal işlemler ve sosyal katılım bakımından daha düşük maduniyet puanlarına sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, yaşlı bireylerin maduniyet durumlarını sosyal politika perspektifiyle bütüncül olarak değerlendirerek, yaşlılara yönelik politika ve hizmetlerin yalnızca ekonomik destek ekseninde değil; sosyal katılım, dijital kapsayıcılık, hizmetlere erişim, hak temelli yaklaşım ve psikososyal destek boyutlarıyla birlikte ele alınması gerektiğine işaret etmektedir. Elde edilen sonuçların, yaşlılıkta maduniyetin ölçülmesine yönelik özgün bir çerçeve ortaya koyması bakımından, yaşlılık alanında yapılacak araştırmalara ve politika geliştirme süreçlerine katkı sağlaması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to assess the subalternity status of older adults by developing a Subalternity Scale within the field of social policy and applying it to older individuals among disadvantaged groups. By identifying the levels of subalternity experienced by older adults, the study seeks to contribute to the development of social policy recommendations that may foster their more active participation in social life. The significance of the study lies in the limited number of studies in the Turkish social policy literature that address the concept of subalternity in the context of old age, as well as in the absence of a valid and reliable Turkish measurement instrument designed to assess the multidimensional subalternity experiences of disadvantaged individuals. In this respect, the study aims to make visible the multidimensional experiences of subalternity encountered by older adults not only in relation to economic deprivation, but also in social, health-related, political-legal, digital, and psychological domains. The conceptual framework of the study is based on the assumption that subalternity in old age cannot be explained solely by income deficiency or care needs, but rather has a multidimensional character encompassing economic, social, health-related, political, digital, and psychological dimensions. In the literature, old age is most often examined through problem areas such as social exclusion, poverty, and care needs. Therefore, the study fills an important gap in the field both conceptually and methodologically, enabling a more holistic evaluation of the social position of older adults from a social policy perspective The study is based on the survey model, one of the quantitative research methods. The population of the study consists of individuals aged 65 and over living in the Marmara Region, while the sample comprises 2,500 participants selected through stratified sampling to include all provinces in the region. The data collection process was carried out in two stages. In the first stage, a Subalternity Scale to be used with disadvantaged groups was developed. The item pool, which was shaped in line with expert opinions, was administered during the pilot phase to 816 disadvantaged individuals living in Istanbul. As a result of exploratory and confirmatory factor analyses, the scale achieved a structure consisting of 30 items and six subdimensions. These subdimensions were identified as economic, social, health/physical, political/legal, digital, and psychological subalternity. Validity and reliability analyses indicated that the scale had adequate psychometric properties. In the second stage, the developed scale was administered to the main sample of 2,500 older adults. Descriptive statistics, independent samples t-tests, one-way analysis of variance, and multiple regression analyses were used in the data analysis process. The findings indicate that older adults generally experience high levels of subalternity across all subdimensions. The mean scores for economic, social, health/physical, political-legal, digital, and psychological subalternity were all found to fall within the high-level range. Female participants had higher subalternity scores than male participants in many dimensions; subalternity levels were higher among widowed and divorced individuals; and as age increased, subalternity also increased, particularly in the health/physical, digital, and psychological dimensions. It was also found that subalternity scores increased across all dimensions as educational level decreased, and that individuals with physical disabilities and/or chronic illnesses experienced higher levels of subalternity not only in the health/physical domain but also in the social and digital dimensions. Subalternity levels were higher among older adults living in villages, while psychological subalternity was more pronounced among those living alone. Income level and employment status were also associated with other dimensions, particularly economic subalternity. In addition, older adults who used digital devices and the internet were found to have lower subalternity scores in terms of access to services, public procedures, and social participation. By evaluating the subalternity status of older adults holistically from a social policy perspective, the study indicates that policies and services for older persons should be addressed not only in terms of economic support but also with reference to social participation, digital inclusion, access to services, a rights-based approach, and psychosocial support. By providing an original framework for measuring subalternity in old age, the findings are expected to contribute to future research in the field of ageing and to policy development processes.
Benzer Tezler
- A Special transportation modelling approach for the disadvantaged groups in urban traffic
Kentsel trafikte mağdur olan gruplara yönelik özel bir ulaşım modeli yaklaşımı
YAVUZ DUVARCI
Doktora
İngilizce
2000
Şehircilik ve Bölge Planlamaİzmir Yüksek Teknoloji EnstitüsüŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. GÜNEŞ GÜR
PROF.DR. AKIN SÜEL
- Sosyal politika kapsamında kamu kuruluşları tarafından bir dezavantajlı grup olarak engellilere yönelik verilen hizmetlerin etkinliği: Isparta ili örneği
The efficiency of services provided to disadvantaged groups of public institutions within the scope of social policy: The case of Isparta province
KÜBRA DEMİROK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriSüleyman Demirel ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURŞİT IŞIK
DOÇ. DR. MELTEM İNCE YENİLMEZ
- Yerel yönetimlerin dezavantajlı gruplara yönelik sosyal politika uygulamaları: Bir alan araştırması
Social policy implementations of local governments for disadvantaged groups: A field research
ŞAZİYE CEREN UZUNAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileriÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜNYAMİN BACAK
- Türkiye'de sosyal belediyecilik anlayışı bağlamında dezavantajlı gruplara yönelik uygulamalar: Pursaklar Belediyesi örneği
Practices for disadvantaged groups in the context of social municipality approach in Turkey: Pursaklar Municipality example
DAMLA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Kamu YönetimiKapadokya ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GAMZE TURGAYLI ZENGİN
- Dezavantajlı grupların kentsel hizmetlere erişimi
access of disadvantaged groups to urban services
SERVER HİLAL ERTAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Kamu YönetimiTrakya ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHMUT GÜLER