Yoksullukla mücadelede Amartya Sen'ın yapabilirlik yaklaşımı: Montessori eğitiminin beşeri sermaye üzerine etkileri
Amartya Sen's capability approach in fighting poverty: The effects of Montessori education on human capital
- Tez No: 976248
- Danışmanlar: PROF. DR. GÖKÇE CEREV
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri, Labour Economics and Industrial Relations
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kocaeli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Çalışma Ekonomisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yoksulluk Çalışmaları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapılan bu araştırma, Amartya Sen'in yapabilirlik yaklaşımı çerçevesinde, Montessori eğitiminin beşeri sermaye üzerindeki etkisini inceleyerek, yoksullukla mücadelede erken çocukluk eğitiminin kritik rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, yoksulluğu sadece gelir eksikliği olarak değil, bireylerin topluma tam katılım sağlayamaması ve potansiyellerini gerçekleştirme kapasitelerinin kısıtlanması olarak ele almanın önemini vurgulamaktadır. Eğitim yoluyla bireylerin güçlendirilmesinin, onların ekonomik ve sosyal hareketliliğini artırarak yoksulluk döngüsünü kırmada hayati bir rol oynadığı düşünülmektedir. Araştırma, nicel ve nitel veri toplama tekniklerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem metodolojisiyle yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini, TR72 bölgesinde (Kayseri, Sivas, Yozgat) Montessori eğitimi alan ve geleneksel müfredata tabi olan toplam 1800 öğrenci ile bu öğrencilerin eğitim süreçlerinde görev alan 60 öğretmen oluşturmaktadır. Çalışmanın sonuçları, Montessori eğitimi alan çocukların geleneksel programa devam eden akranlarına kıyasla kişilerarası iletişimden öz-denetime kadar tüm sosyal beceri alanlarında belirgin gelişmeler gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle özgüven, bağımsız karar alma ve problem çözme becerilerinde tutarlı bir güçlenme gözlemlenmiştir. Montessori sınıflarındaki bireyselleştirilmiş, rekabetsiz ve materyal-zengin ortam, çocukların öğrenmeye yönelik içsel motivasyonunu artırmış; öğretmenler, ödül-ceza sisteminin olmamasının ve somut-duyusal materyallerin bu etkide kilit rol oynadığını belirtmişlerdir. Alan verileri, Montessori yaklaşımının çevre bilinci ve toplumsal sorumluluk gibi sürdürülebilir kalkınma odaklı tutumları da pekiştirdiğini göstermiştir. Yöntemin beşeri sermayeyi artırıcı yönleri Yozgat'ta daha güçlü hissedilirken, geleneksel programdaki en iyi sonuçlar Sivas'ta elde edilmiştir. Araştırma, yüksek materyal maliyetinin erişimi kısıtlamasına rağmen, uzun vadeli sosyal ve bilişsel getirilerin bu maliyeti dengelediğini de ortaya koymuştur. Bu bulgular ışığında, Montessori eğitiminin Sen'in yapabilirlik yaklaşımında tanımlanan özgürleşme ve fırsat genişlemesi ilkeleriyle örtüştüğü görülmektedir. Çocukların hem bilişsel hem de duygusal kapasitelerini eşzamanlı besleyen bu model, yoksulluk döngüsünü kıracak nitelikli insan sermayesinin temellerini atmaktadır. Erken yaşta deneyimsel, seçime dayalı ve sorumluluk odaklı öğrenmenin teşvik edilmesi, ileriki eğitim basamaklarında ve iş yaşamında sosyal hareketliliği artırabilecek kalıcı avantajlar sunmaktadır. Dolayısıyla, Montessori yaklaşımı sadece pedagojik bir alternatif değil, aynı zamanda kapsayıcı kalkınma ve sosyal eşitlik için stratejik bir yatırım olarak değerlendirilebilir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the impact of Montessori education on human capital within the framework of Amartya Sen's Capability Approach and emphasize the critical role of early childhood education in poverty alleviation. Poverty is addressed not merely as a lack of income, but as a limitation on individuals' capacity to fully participate in society and realize their potential. In this context, empowering individuals through education is deemed crucial for breaking the poverty cycle by enhancing their economic and social mobility. Montessori education, with its child-centered structure and pedagogy that encourages experiential learning, is evaluated as a model that develops children's cognitive, social, and emotional skills. The research employed a mixed-methods design, utilizing both quantitative and qualitative data collection techniques. The sample comprised 1,800 students from Türkiye's TR72 region (Kayseri, Sivas, Yozgat)—half attending Montessori settings and half following the conventional curriculum—along with 60 teachers involved in their learning processes. Findings indicate that children in Montessori programs demonstrated significant improvements in all social skill domains, from interpersonal communication to self-regulation, compared to their peers in traditional programs. Specifically, self-confidence, independent decision-making, and problem-solving skills consistently strengthened. The individualized, non-competitive, and material-rich environment of Montessori classrooms boosted children's intrinsic motivation, with teachers highlighting the absence of reward-punishment systems and the use of sensory materials as key drivers of this effect. Field data also suggested that the Montessori approach fostered environmental awareness and social responsibility, aligning with sustainable development goals. Benefits to human capital formation were most evident in Yozgat for the Montessori method, while the conventional program yielded its strongest results in Sivas. Although the high cost of specialized materials may limit access, the study revealed that long-term social and cognitive returns appear to offset this expense. Collectively, these findings suggest that Montessori education aligns with Sen's principles of freedom and expanded opportunity, fostering both cognitive and emotional capacities in children and thereby laying the groundwork for human capital capable of breaking the poverty cycle. Early, experiential, choice-driven, and responsibility-oriented learning promises durable advantages for later schooling and labor market mobility. Consequently, Montessori education emerges not only as an alternative pedagogy but also as a strategic investment in inclusive development and social equity.
Benzer Tezler
- Yapabilirlikten yoksunluk bağlamında mikro kredi uygulaması: Grameen bankası Sakarya ili örneği
Micro-credit programs in terms of the capability approach: A case of Grameen bank in the region of Sakarya
CAVİT ÇOLAKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Sosyal HizmetSakarya ÜniversitesiÇalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. CİHAN SELEK ÖZ
- Yoksulluğun kadınsılaşmasının çalışan ve çalışmayan kadınlar üzerindeki farklılığı: Bilecik ili örneği
The difference of the feminization of poverty on working and non-working women: Case of Bilecik
PINAR EBE GÜZGÜ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Siyasal BilimlerKocaeli ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUBA KANCI DOĞAN
- Yoksullukla mücadelede Amartya Sen'in kapasite yaklaşımı: Türkiye değerlendirmesi
Amartya Sen's capability approach in the fight against poverty: An assessment of Turkey
TÜRKAN YILMAZ
- Yoksulluk ve yoksulluğu azaltma yöntemleri: Az gelişmiş ülkeler üzerine bir araştırma
Poverty and poverty reduction methods: A research on less developed countries
HÜSEYİN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
EkonomiÇukurova Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN MAHİR FİSUNOĞLU
- Political philosophy and the problem of poverty: A hybrid approach
Siyaset felsefesi ve yoksulluk problemine melez bir yaklaşım
CANSU TECİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
Felsefeİstanbul Teknik ÜniversitesiSiyaset Çalışmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ JAN KANDİYALİ