Türk Dili ve Edebiyatı dersi Maarif Modeli Öğretim Programının ve Türk Dili Ve Edebiyatı ders kitabının görsel okuryazarlık açısından incelenmesi
Investigation of Turkish Language and Literature Course Maarif Model Curriculum and Turkish Language and Literature textbook in terms of visual literacy
- Tez No: 980586
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLAY EKİCİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitim Programları ve Öğretim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Görsel okuryazarlık, bireyin görselleri anlama, yorumlama ve değerlendirme becerisi olarak tanımlanmaktadır. Disiplinler arası bir yaklaşımla öğretim programlarında ve ders kitaplarında yer aldığında ise kalıcı ve anlamlı öğrenmeler sağlayabilmektedir. Türk Dili ve Edebiyatı dersi, metin ağırlıklı bir ders olduğundan, öğrencilerin metni anlamlandırabilmesi ve olayları zihninde canlandırabilmesi için görsel kullanımının önemi açıktır. Ders kapsamında yer alan imge, çağrışım, sembol ve söz sanatları gibi soyut kavramların öğretiminde görsellerin destekleyici bir unsur olarak katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Gelişen teknolojiyle birlikte öğretim programlarının ve ders kitaplarının çağın gereklerine uyum sağlaması bir zorunluluk hâline gelmiştir. Bu doğrultuda, 21. yüzyıl becerileriyle ilişkilendirilen okuryazarlık türlerinin eğitim-öğretim ortamına aktarılması gerekmektedir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulamaya konan Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programı ve bu kapsamda hazırlanan Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabında farklı okuryazarlık türlerine yer verildiği bilinmektedir. Bu türlerden biri olan görsel okuryazarlık, Maarif Modeli Öğretim Programı'nda“OB4”kodu ile açıkça tanımlanmıştır. Araştırmamızda, Türk Dili ve Edebiyatı dersi kapsamında hem yenilenen Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programında hem de ders kitabında görsel okuryazarlık uygulamalarına yer verildiği tespit edilmiş ve mevcut durum sistematik biçimde ortaya konmuştur. Bu kapsamda, araştırma süresince nitel araştırma modeli kapsamında durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın amacı, 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programının (Maarif Modeli) ve 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ders kitabının görsel okuryazarlık açısından incelenmesidir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında uygulamaya konan 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programı ve yenilenen 9. sınıf ders kitabı, doküman incelemesi yoluyla analiz edilmiştir. Çalışmanın geçerlik ve güvenirliğini sağlamak amacıyla, amaca uygun şekilde hazırlanmış bir görsel okuryazarlık kriter listesi oluşturulmuştur. Veri toplama aracı olarak kullanılan kriter listesinin geçerlik ve güvenirliği, beş uzman görüşü doğrultusunda sağlanmış ve güvenirlik katsayısı %100 olarak belirlenmiştir. Araştırma sürecinde elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle incelenmiş, veriler kodlanarak tablolar hâlinde sunulmuştur. Araştırmanın bulgular bölümü dört aşamadan oluşmaktadır: Birinci aşamada, 2018 ve 2024 yıllarına ait Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programlarının benzer ve farklı yönleri karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. İkinci ve üçüncü aşamada, oluşturulan kriter listesi esas alınarak 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi Maarif Modeli öğretim programı ve ders kitabı, görsel okuryazarlık kriterleri açısından analiz edilmiştir. Dördüncü aşamada ise, incelenen ders kitabı ile öğretim programının uyumu değerlendirilmiş ve mevcut durum objektif bir bakış açısıyla ortaya konmuştur. Elde edilen bulgulardan yola çıkılarak oluşturulan sonuç, tartışma ve öneriler bölümünde, alt amaçlar tek tek ele alınarak yorumlanmış ve çözüm odaklı önerilere yer verilmiştir. Bu çalışma sonucunda, Maarif Modeli öğretim programında, görsel okuryazarlık becerisinin Millî Eğitim Bakanlığı tarafından OB4 koduyla açıkça tanımlandığı ve görsel okuryazarlığa dönük uygulamalara yer verildiği saptanmıştır. Ayrıca Maarif Modeli Öğretim Programı'nın, 2018 yılı Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programıyla karşılaştırıldığında, görsel okuryazarlık açısından daha kapsamlı uygulamalara yer verdiği belirlenmiştir. 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersi Maarif Modeli öğretim programı incelendiğinde, görsel okuryazarlık unsurlarının daha çok“okuma”öğrenme alanı içerisinde yer aldığı görülmektedir. 9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı öğretim programı (Maarif Modeli) ve ders kitabı birlikte değerlendirildiğinde, görsel okuryazarlığın genellikle görselleri anlama ve yorumlama ifadeleriyle ele alındığı tespit edilmiştir. Ders kitabında yer alan ve öğrenme alanları ile ilişkilendirilen toplam 52 etkinliğin görsel okuryazarlık kriterleri ile uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Ders kitabı ve öğretim programında yer alan görsel okuryazarlık unsurlarının birbiri ile uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Öneriler bölümünde; görsel okuryazarlık unsurlarının hem öğretim programında hem de ders kitabında daha zengin bir içerikle ve daha fazla sayıda yer alması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, doğru planlama ve yeterli finansal destekle teknolojik gelişmelerin sınıf ortamına aktarılmasının faydalı olacağı ifade edilmiştir. Araştırma sonucunda görsel okuryazarlık becerilerinin, ders kitabındaki etkinliklerle daha etkili biçimde desteklenmesi gerektiği belirtilmiştir. Sonuç olarak, görsel okuryazarlık kavramının disiplinler arası bir anlayışla ele alınması gerektiği; bu bağlamda eğitim ve Türk Dili ve Edebiyatı alan uzmanlarının bir araya gelerek ortak çalışmalar yürütmesinin, eğitimde nitelik ve etkililiği artıracağı sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
Visual literacy is defined as the ability to comprehend, interpret, and evaluate visual elements. When incorporated into curricula and textbooks through an interdisciplinary approach, it can facilitate meaningful and lasting learning experiences. Since Turkish Language and Literature is a text-oriented course, the use of visual materials is evidently crucial for students to interpret texts and visualize events mentally. Visuals are considered to play a supportive role in teaching abstract literary concepts such as imagery, connotation, symbolism, and literary devices. With the advancement of technology, it has become essential for curricula and textbooks to align with contemporary needs. Accordingly, literacy types associated with 21st-century skills must be integrated into educational environments. The Turkish Century Maarif Model (Maarif Modeli) curriculum, implemented in the 2024–2025 academic year, and the Turkish Language and Literature textbook prepared in line with this model, are known to incorporate various types of literacy. One of these is visual literacy, which is explicitly defined under the code“OB4”in the Maarif Model curriculum. In this study, it was determined that visual literacy practices are present both in the revised Turkish Language and Literature curriculum and in the related textbook. The current situation was systematically analyzed. In this context, a qualitative research approach was adopted, and a case study design was employed. The main objective of this research is to examine the 9th-grade Turkish Language and Literature curriculum (Maarif Modeli) and the corresponding textbook in terms of visual literacy. The curriculum and textbook, introduced in the 2024–2025 academic year, were analyzed through document analysis. To ensure the validity and reliability of the study, a visual literacy criteria checklist was developed in accordance with the research objectives. This data collection tool was evaluated by five experts, and its reliability coefficient was determined as 100%. The data obtained were analyzed using descriptive analysis, and the results were presented in tables through coding. The findings of the research are presented in four stages: In the first stage, the similarities and differences between the 2018 and 2024 Turkish Language and Literature curricula were comparatively evaluated. In the second and third stages, based on the developed visual literacy criteria checklist, the 9th-grade curriculum and textbook were analyzed in terms of visual literacy. In the fourth stage, the alignment between the curriculum and the textbook was assessed objectively. In the section on results, discussion, and recommendations, the findings were interpreted according to sub-objectives, and solution-oriented suggestions were provided. The study concluded that visual literacy skills are explicitly defined in the Maarif Model curriculum under the code OB4 and that the program includes practices aimed at enhancing these skills. It was also determined that the Maarif Model curriculum contains more comprehensive visual literacy practices compared to the 2018 curriculum. An in-depth examination of the 9th-grade curriculum revealed that visual literacy elements are predominantly placed under the“reading”learning domain. When the curriculum and textbook are evaluated together, it is evident that visual literacy is generally addressed through the interpretation and analysis of visuals. The study found that 52 activities in the textbook, associated with learning domains, align with the established visual literacy criteria. Moreover, the visual literacy components in the textbook and the curriculum are largely compatible with each other. In the recommendations section, it is emphasized that visual literacy components should be included in both the curriculum and textbook in greater numbers and with richer content. Additionally, it is suggested that integrating technological advancements into classroom settings through proper planning and sufficient financial support would be beneficial. As a result, it is concluded that visual literacy skills should be more effectively supported through textbook activities. Furthermore, the study underlines that visual literacy should be approached from an interdisciplinary perspective, and collaboration between education experts and Turkish Language and Literature professionals is essential for enhancing the quality and effectiveness of education.
Benzer Tezler
- Türkiye yüzyılı maarif modeli çerçevesinde geliştirilen Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programının öğretmen görüşlerine göre incelenmesi
Examination of the Turkish language and literature curriculum developed within the framework of the Turkish century education model according to teachers' opinions
ZELİHA TOKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH VEYİS
- Maarif Modeli Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programında dil bilgisi öğretiminin işlevsel dönüşümü ve dil bilgisi öğretimine ilişkin öğretmen görüşleri
The functional transformation of grammar teaching in the Maarif Model Turkish language and literature course curriculum and teachers' perspectives on grammar teaching
EMİNE MELTEM CAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH VEYİS
- Maarif Modeli 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki okuduğunu anlama etkinliklerinin Barrett Taksonomisi'ne göre değerlendirilmesi
An evaluation of the reading comprehension activities in the 5th grade Turkish textbook of the Maarif Model according to Barret's Taxonomy
ZEHRA KOÇER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ YONCA KOÇMAR DEMİRCİ
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türk dili ve edebiyatı dersi öğretim programında kültür aktarımı ve kültür aktarımına dair öğretmen görüşleri
Cultural transmission in the Turkish language and literature course curriculum of the Turkish Century Education Model and teacher's opinions on cultural transmission
BÜŞRA MUTLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH VEYİS
- Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Türk dili ve edebiyatı müfredatında edebiyat-güzel sanatlar ilişkisi üzerine bir inceleme
A study on the relations of literature and fine arts in the Turkish language and literature curriculum of the Turkish Century Education Model
BURAK MERT GÜLBİÇİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BAHADIR GÜCÜYETER