Yurttaşlığın sosyokültürel boyutu sosyal bilgiler öğretmen adayları ve deneyimleri
The sociocultural dimension of citizenship pre-service social studies teachers and their experiences
- Tez No: 996070
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA SEVER, DOÇ. DR. İHSAN METİNNAM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Eğitimin Felsefi, Sosyal ve Tarihi Temelleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yurttaşlık kavramı, siyaset bilimi, hukuk, sosyoloji gibi çeşitli disiplinler tarafından tartışılan bir kavramdır. Yurttaşlık, birey ve devlet arasındaki hukuki statü veya ilişkileri; kural, sorumluluk ve yükümlülükleri; toplumsal dinamiklerle yakın temas alanı oluşturan teori ve pratiğe yönelik kavram setlerini içermektedir. Yurttaşlık kavramı statik değil dinamik bir yapıya sahiptir. Bu çalışmanın çıkış noktasını, yurttaşlık kavramının dinamik ve etkileşimli boyutu oluşturmaktadır. Yurttaşlık kavramının sosyokültürel etkileşimine odaklanmak; bu etkileşimin nasıl oluştuğunu ve etmenlerin nasıl rol oynadığını incelemek araştırmanın temel amacını oluşturmaktadır. Bu amaç doğrultusunda araştırma, karma yöntem araştırmasıyla tasarlanmış olup yurttaşlık kavramının sosyal bilgiler öğretmen adayları tarafından kurgulanma biçimlerine ve deneyimlerine odaklanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutu betimsel araştırma yaklaşımı; nitel boyutu ise fenomenolojik desenle tasarlanmıştır. Çalışmanın evren, örneklem ve katılımcı grubunu Türkiye'deki devlet üniversitelerinin Sosyal Bilgiler Eğitimi lisans programlarında eğitimlerine devam eden sosyal bilgiler öğretmen adayları oluşturmaktadır. Çalışmadaki nicel veriler“Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının Yurttaşlık Algılarının Belirlenmesi”başlıklı çalışma sürecinde geliştirilen anketle elde edilmiştir. Nitel boyutundaki fenomenolojik desene yönelik veri toplama ise ölçüt örnekleme tekniğiyle seçilen katılımcılarla derinlemesine görüşmelerle gerçekleştirilerek katılımcıların deneyimlerinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Ankete 440 kişi katılmış olup toplamda 438 katılımcıdan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Nitel boyuttaki görüşmeler 17 sosyal bilgiler öğretmen adayıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma bulguları, anket verilerinin katılımcıların aktif yurttaşlık anlayışına daha yakın olduklarına; geleneksel anlamdaki yurttaşlık anlayışını dışlamadıklarını göstermektedir. Yurttaşlık anlayışlarında aile, sosyal çevre, eğitim, bireysel özellikler, ülke ve dünya gündeminin etkili olduğu anketle ulaşılan veriler arasındadır. Katılımcıların yurttaşlık kavramını; hukuki statü, çevre bilinci, ulusal nitelikler, vatanseverlik, Atatürk'e yapılan vurgu, faydalı olma, aidiyet hissi, adalet odaklı, bilinçli ve duyuşsal özellikler, iyi yurttaş nitelikleri gibi çeşitli biçimlerde yorumladıkları tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların yurttaşlığı erdem, tutum ve epistemolojik boyutuyla ilişkilendirdikleri tespit edilmiştir. Bu kapsamda, görüşmelerin paralellik taşıdığı tespit edilmiş katılımcıların yaşantı örüntüleri fark edilmiştir. Katılımcıların ekolojik-çevreci bir yurttaşlık eğiliminde olduğu, aidiyet hissi, topluma faydalı olma ve bunu mesleki yeterlilikler kapsamında (yurttaş öğretmen) yorumlama gibi noktaları vurguladıkları görülmektedir. Aile ve eğitim yaşantılarının, okul içi etkinliklerinin, öğretmen davranışlarının, ailenin telkinlerinin, rol model alma süreçlerinin katılımcıların yurttaşlıkla ilgili bakış açılarını oluşturan veya dönüştüren faktörler olduğu belirlenmiştir. Bu durum, yurttaşlık kavramının sosyokültürel dinamiklerle ilişkili, okulun sosyalleştirme ve bireyi dönüştürme gücüyle olan bağlantılı ve okul kültürü kavramıyla ilintili olduğunu düşündürmektedir. Katılımcıların yurttaşlıkla ilgili görüşlerini inşa eden unsurların siyasal toplumsallaşma kavramıyla ilişkili olduğu fark edilmiştir. Katılımcıların sahip oldukları sermaye türleri, bireysel eğilimleri, yatkınlıkları ve özelliklerinin yurttaşlık kavramını yorumlamalarına bir zemin sağladığı düşünülmektedir. Bu kapsamda katılımcıların sanatsal, bilimsel ve sportif faaliyetlerine ilişkin yaşantıları, görüşleri ve farkındalıkları katılımcıların yurttaşlık anlayışlarında yer almaktadır. Bu arka planın yurttaşlıkla ilgili konulara yönelik beğeni tercihlerinde dönüştürücü unsur olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların yurttaşlıkla ilgili görüşlerinin eylemlerine yansıdığı ve bu bağlamda düşünceleriyle pratiklerinin birbirine paralel olduğu ulaşılan diğer sonuçlar arasındadır.
Özet (Çeviri)
The concept of citizenship is a term discussed across various disciplines, including political science, law, and sociology. Citizenship encompasses the legal status or relationships between the individual and the state; rules, responsibilities, and obligations; and sets of concepts related to theory and practice that form an area of close contact with social dynamics. The concept of citizenship has a dynamic rather than a static structure. The starting point of this study is the dynamic and interactive dimension of the concept of citizenship. The primary objective of the research is to focus on the sociocultural interaction of the concept of citizenship and to examine how this interaction is formed, as well as the role of the factors involved. In line with this objective, the research is designed using a mixed research method and focuses on how the concept of citizenship is constructed and experienced by social studies teacher candidates. The quantitative dimension of the study was designed using a descriptive research approach, while the qualitative dimension was designed using a phenomenological pattern. The population, sample, and participant group of the study consisted of social studies teacher candidates continuing their education in the Social Studies Education Undergraduate Programmes at state universities in Türkiye. The quantitative data in the study were obtained through a questionnaire developed during the study entitled 'Determining the Perceptions of Citizenship among Pre-Service Social Studies Teachers.' Data collection for the qualitative dimension of the phenomenological design was carried out through in-depth interviews with participants selected using criterion sampling, to reveal the participants' experiences. A total of 440 individuals participated in the questionnaire, and data obtained from 438 participants were analysed. Qualitative interviews were conducted with 17 pre-service social studies teachers. The study findings indicate that the questionnaire data are closer to the participants' understanding of active citizenship and that they do not exclude the traditional understanding of citizenship. The survey data revealed that family, social environment, education, individual characteristics, and national and global issues influence their understanding of citizenship. It was determined that participants interpreted the concept of citizenship in various ways, such as legal status, environmental awareness, national characteristics, patriotism, emphasis on Atatürk, being useful, sense of belonging, justice-oriented, conscious and emotional characteristics, and good citizenship qualities. In addition, it was found that participants associated citizenship with virtue, attitude, and epistemological dimensions. In this context, it was determined that the interviews were parallel, and differences in the participants' life patterns were observed. Participants were found to have an ecological-environmental citizenship tendency and a sense of belonging. In addition, it was found that participants associated citizenship with virtue, attitude and epistemological dimensions. In this context, it was determined that the interviews were parallel and that participants' life patterns differed. It was observed that participants tended towards an ecological-environmental citizenship, emphasising points such as a sense of belonging, being beneficial to society, and interpreting this within the scope of professional competencies (citizen teacher). It has been determined that family and educational experiences, school activities, teacher behaviour, parental persuasion, and role-modelling processes are factors that shape or transform participants' perspectives on citizenship. This suggests that the concept of citizenship is related to sociocultural dynamics, linked to the school's power to socialise and transform individuals, and connected to the concept of school culture. It was noted that the elements that construct participants' views on citizenship are related to the concept of political socialisation. It is thought that the types of capital, individual tendencies, predispositions, and characteristics possessed by participants provide a basis for their interpretation of the concept of citizenship. In this context, participants' experiences, views and awareness regarding artistic, scientific and sporting activities are reflected in their understanding of citizenship. It has been determined that this background is a transformative factor in their preferences regarding citizenship-related issues. Other findings indicate that participants' views on citizenship are reflected in their actions and that, in this context, their thoughts and practices are parallel.
Benzer Tezler
- Farklı etnik ve mezhep gruplarına üye bireylerin yurttaşlığa yönelik bakış açıları ve yurttaşlık kimliğini inşa süreçleri
Perspectives on citizenship of members of different ethnic and sectarian groups and the processes of constructing citizenship identity
ESRA BUKET BATUR
- Kültür politikaları bağlamında tiyatro: Ankara'da devlet ve özel tiyatro izleyicileri üzerine sosyolojik bir araştırma
Theater in the context of cultural policies: A sociological study on state and private theater audiences in Ankara
HÜSAMEDDİN MEHMET TÜZÜN
Doktora
Türkçe
2025
SosyolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERDAR SAĞLAM
- Suriyeli mültecilerin Türkiye medyasındaki sınıfsal temsili
Class representation of Syrian refugees in Turkish media
FERAY ARTAR
Doktora
Türkçe
2019
SosyolojiAnkara ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MÜZEYYEN AYTÜL KASAPOĞLU
- Uluslararası ilişkilerde meşruiyet krizi: Avrupa Birliği örneği
The legitimacy crisis in international relations: The European Union case
METİN ÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Uluslararası İlişkilerSelçuk ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. ŞABAN ÇALIŞ
- Küba'da sosyal haklar: Bir sosyal gelişme öyküsünün değerlendirilmesi
Social rights in Cuba: A review of a social development story
NAZIM SİNAN ODABAŞI
Yüksek Lisans
Türkçe
2010
Hukukİstanbul Bilgi ÜniversitesiHukuk Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞEBNEM GÖKÇEOĞLU BALCI